Centralna Komisja Ratowania Dzieci

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Centralna Komisja Ratowania Dzieci – instytucja opiekuńcza powstała w listopadzie 1917 na bazie działającej w Warszawie od sierpnia 1916 Komisji Ratowania Dzieci. Powstanie nowej organizacji obejmującej obszar okupowanej przez Niemcy części Królestwa Polskiego i funkcjonującej przy Radzie Głównej Opiekuńczej było warunkiem otrzymania wsparcia na rzecz pomocy dla dzieci na ziemiach polskich ze strony Amerykańskiego Czerwonego Krzyża (przełom w tej sprawie nastąpił podczas wizyty przewodniczącego Rady Głównej Opiekuńczej Eustachego Sapiehy w USA w sierpniu 1917). Na czele Komisji stanął książę Eustachy Sapieha (zgodnie z regulaminem organizacji jej przewodniczący miał być jednocześnie członkiem Zarządu RGO), a jednym z jej członków był kierujący warszawską Komisją Ratowania Dzieci Edward Geisler (w skład Wydziału Wykonawczego Komisji weszli Józef Żółtowski, Stefan Laurysiewicz, Wacław Janasz, Stanisław Natanson, Eustachy Sapieha, Józef Wierniewicz). Centralna Komisja miała za zadanie dystrybuowanie płynącej ze Stanów Zjednoczonych pomoc materialną i finansową pomiędzy organizacjami zajmującymi się opieką nad dziećmi do 10 roku życia, bez różnicy wyznania, zamieszkałymi w miastach i osiedlach fabrycznych. Ważnym zastrzeżeniem było, że pomoc otrzymać mogły tylko te instytucje, które gwarantowały, że mimo otrzymywanego wsparcia nie zmniejszały wcześniej wydatkowanych na rzecz dzieci środków. Komisja dla lepszej organizacji pomocy tworzyła komisje terenowe działające przy radach opiekuńczych powiatowych oraz radach opiekuńczych miejscowych. Na początku 1918 z pomocy kierowanej na rzecz działań opiekuńczych korzystało już blisko 70 tys. dzieci. Po wojnie Komisja kontynuowała działalność korzystając z subwencji Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej i koncentrując się, zgodnie z sugestią resortu na próbach organizowania placówek Pogotowia Opiekuńczego dla Dzieci (w maju 1920 powstało Pogotowie w Łodzi, w kwietniu decyzję o powołaniu tego typu placówki podjęły władze Lublina).


Źródła: W. Grabski, A. Żabko-Potopowicz, Ratownictwo społeczne w czasie wojny [w:] Polska w czasie Wielkiej Wojny (1914-1918). Tom II Historia społeczna, red. M. Handelsman, Warszawa 1932; Pamiętnik Komisji Ratowania Dzieci 1916-1921, Warszawa 1921; D. Płygawko, Polonia devastata. Polonia i Amerykanie z pomocą dla Polski (1914–1918), Poznań 2003; M. Przeniosło, Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921, Kielce 2017.