Pediatria do 1939 roku

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Pediatria do 1939 roku – lekarze specjalizujący się w zakresie chorób dziecięcych zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób u dzieci. Proces wyodrębniania się pediatrii jako nowej gałęzi medycyny na ziemiach polskich miał miejsce w XIX w. W tym czasie powstawała infrastruktura szpitalna dla dzieci. Podobnie jak w innych krajach Europy wykształcała się z istniejących tzw. domów podrzutków, częstokroć prowadzonych przez bractwa i domy zakonne, a utrzymywanych z prywatnych fundacji. Personel placówek najczęściej stanowiły siostry zakonne. W 1869 w Warszawie powstał samodzielny kilkunastołóżkowy szpital dla dzieci, kolejne w Krakowie (1874) i Poznaniu (1877), wcześniej istniała też placówka we Lwowie (1845). Systematyczne nauczanie pediatrii na bazie klinicznej rozpoczęto w Krakowie jeszcze w I połowie XIX w. Po I wojnie światowej, w związku z ogromnym zapotrzebowaniem, rozpoczęto organizację opieki nad dzieckiem chorym i zdrowym na bazie szpitali, klinik i ambulatoriów. Dostosowano do potrzeb nauczanie pediatrii. Głównym miejscem działalności naukowej i kształcenia studentów i lekarzy specjalistów stały się kliniki uniwersyteckie: dwie przedwojenne (Kraków i Lwów) oraz trzy nowe. W 1919 uruchomiono Klinikę Pediatryczną Uniwersytetu Warszawskiego, następnie na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie oraz Uniwersytecie w Poznaniu. W 1936 ukazał się pierwszy polski podręcznik pediatrii (Choroby dzieci: pierwszy polski podręcznik zbiorowy). Zapotrzebowanie na lekarzy pediatrów rosło wraz z rozwojem placówek opieki nad matką i dzieckiem (m.in. przychodni opieki, stacji opieki, domów opieki, ośrodków zdrowia). Zauważalne było niedostosowanie infrastruktury pediatrycznej do zapotrzebowania. Według danych z 1927 (uzupełnionych w 1932) w Polsce w 5 klinikach i 12 szpitalach było 1790 łóżek pediatrycznych (według wskaźników europejskich tyle winno być w samej Warszawie). Liczba lekarzy pediatrów do 1939 zwiększyła się do 300 (ogólna liczba lekarzy w 1938 wynosiła 12917), a liczba łóżek do 2300.

Źródła: R. Barański, Zarys historii pediatrii polskiej, [w:] Pediatria, red. R. Barański, Warszawa 1974; Choroby dzieci: pierwszy polski podręcznik zbiorowy, t. 1, red. W. Jasiński, Warszawa 1936; Dwadzieścia lat publicznej służby zdrowia w Polsce odrodzonej 1918-1938, Warszawa 1939; Dzieje medycyny w Polsce, red. W. Noszczyk, J. Supady, t. 2, Warszawa 2015; Mały rocznik statystyczny 1939, Warszawa 1939; Słownik biograficzny zasłużonych pediatrów, Warszawa 1985; W. Szenajch, Główne etapy rozwoju pediatrii, Warszawa 1965.