Pedagogika opiekuńcza

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Pedagogika opiekuńcza – kierunek pedagogiki społecznej, którego zasady sformułował Józef Czesław Babicki.  W 1938 po raz pierwszy użył on określenia pedagogika opiekuńcza, do jej zasad zaliczył: równomierność, powszechność, celowość, ciągłość i dobro dziecka. Jako pierwszy zdefiniował postawę opiekuńczą pozytywną, której podstawą były potrzeby dziecka i przyrodzone prawo do korzystania z pozytywnych, stałych warunków wzrastania doprowadzając do racjonalnego użytkowania wrodzonych i nabytych uzdolnień. W PRL oznaczała model wychowania instytucjonalnego (państwowego). Szkoła miała spełniać funkcję opiekuńczo-wychowawczą obejmując uczniów opieką materialną (stypendia, zasiłki, posiłki, wypoczynek w tym place zabaw, domy wczasów dziecięcych), wychowawczą (poprzez świetlice, półinternaty, internaty), medyczną (w tym stomatologiczną), socjalną dla dzieci z zaburzeniami. W ramach wsparcia instytucjonalnego powstawały świetlice, ogniska wychowawcze, ośrodki socjoterapii i szkolno-wychowawcze oraz kluby profilaktyczne, także ośrodki dla sierot i dzieci pozostających w konflikcie z prawem (domy dziecka, rodziny zastępcze, wioski dziecięce, jednostki resocjalizacyjne w tym zakłady poprawcze, policyjne izby dziecka, ośrodki wychowawcze, ośrodki dla nieletnich). Z inicjatywy Jerzego Wołczyka pedagogika opiekuńcza stała się odrębnym przedmiotem w programie wyższych studiów pedagogicznych. Przyczynił się on też do powstania Zespołu Pedagogiki Opiekuńczej Komitetu Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Anuk, do którego funkcji zaliczono: wypracowanie zasad, form, metod i technik wychowania opiekuńczego, ukazywanie możliwości i powinności opiekuńczej waloryzacji wychowania, opisywanie i wyjaśnianie istotnych relacji zachodzących między opieką a wychowaniem, a zwłaszcza rzeczywistych oraz możliwych związków i zależności między tymi dziedzinami.

Źródła: L Albański., Zarys dziejów opieki [w:] Wybrane zagadnienia z pedagogiki opiekuńczej, red. L. Albański, S. Gola, Jelenia Góra 2013; Z. Dąbrowski., Pedagogika opiekuńcza [w:] Pedagogika, Tom 3, Subdyscypliny wiedzy pedagogicznej, red. B. Śliwerski; Gdańsk 2006; Z. Dąbrowski., Pedagogika opiekuńcza w zarysie, Tom 1. Olsztyn 2006; I. Jundziłł, Zarys pedagogiki opiekuńczej, Gdańsk 1975; P. Kowolik., Swoistość i specyfika pedagogiki opiekuńczej, „Nauczyciel i szkoła” 2003, nr 3-4; F. Kulpiński, Józef Babicki, działalność, dorobek pedagogiczny, Lublin 1986; M. Winiarski, Pedagogika opiekuńcza. [w:] Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku, , red. T. Pilch, Tom 4 Warszawa 2004; B. Smolińska-Theiss, W. Theiss, Problemy opiekuńczo-wychowawcze w służbie państwu, dziecku i rodzinie, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2021, nr 5.