Państwowy Urząd Repatriacyjny

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Państwowy Urząd Repatriacyjny – państwowa instytucja koordynująca akcję repatriacyjną i przesiedleńczą powołana dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego 07.10.1944. Przed PUR postawiono szeroki wachlarz zadań, z których najistotniejszym było przeprowadzenie akcji przemieszczenia kilku milionów ludności, w tym dzieci, i zapewnienie im opieki sanitarnej i żywnościowej. 07.05.1945 PUR otrzymał kompetencje w zakresie przesiedleń ludności polskiej na tzw. ziemie odzyskane. W terenie działał poprzez sieć oddziałów wojewódzkich, powiatowych i tzw. punktów etapowych. W 1945 działało 259 punktów (3269 personelu) przeznaczonych dla 141221 osób. Wraz z przejęciem zadania repatriacji ludności niemieckiej tworzono tzw. punkty zbiorcze i punkty zdawcze, organizowano osadnictwo, spółdzielnie parcelacyjno-osadnicze, prowadzono pośrednictwo pracy. Od 1948 rola PUR zmniejszyła się. Stopniowo malała też akcja repatriacyjna i osiedleńcza. W latach 1950-1951 poszczególne oddziały terenowe PUR przechodziły w stan likwidacji. W ramach prowadzonych działań realizowano pomoc dla dzieci, młodzieży i kobiet. Przy dworcach i punktach etapowych organizowano placówki wydające posiłki i udzielające pomocy sanitarnej (pierwsza pomoc sanitarna, ambulatoria, izby chorych, kąpieliska), tworzono stołówki, kuchnie, a nawet placówki opiekuńczo-wychowawcze dla dzieci, sierot i półsierot. Działała tzw. służba zdrowia PUR. W 1947 działało 241 placówek służby zdrowia, 245 lekarzy i 550 kwalifikowanych pielęgniarek w punktach sanitarnych, 114 kąpielisk, 60 komór dezynfekcyjnych. Od początku działalności do 01.01.1948 PUR wydał 75,8 mln posiłków. Wraz z zmniejszaniem się akcji przesiedleńczej poszczególne placówki opiekuńcze i pomocowe dla dzieci i kobiet były przekazywane władzom lokalnym odpowiedzialnym za opieką nad dziećmi, bądź też likwidowane.

Źródła: S. Banasiak, Działalność osadnicza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego na ziemiach odzyskanych w latach 1945–1947, Poznań 1963; Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, Dz. U. 1944 nr 7, poz. 32; W. Gieszczyński, Państwowy Urząd Repatriacyjny w osadnictwie na Warmii i Mazurach (1945–1950), Olsztyn 1999; K. Kersten, Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej, Wrocław 1974; W. Pogorzelski, Służba Zdrowia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (1945–1948), Łódź 1948; D. Sula Działalność przesiedleńczo- repatriacyjna Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w latach 1944–1951, Lublin 2002.