Opiekunowie społeczni po II wojnie światowej

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opiekunowie społeczni po II wojnie światowej – instytucja mająca na celu realizację zadań z zakresu organizacji i koordynacji opieki społecznej w PRL. W praktyce było to przywrócenie stanu z okresu II Rzeczypospolitej (zlikwidowanego po II wojnie światowej). Instytucja opiekuna społecznego została powołana uchwałą Rady Ministrów z 05.03.1959 i była pokłosiem procesu odbudowy systemu opieki społecznej w PRL oraz chęci przekazania przez państwo działań z tego zakresu w ręce osób dysponujących odpowiednimi kwalifikacjami. Istotna była również chęć przejścia z opieki społecznej biernej do aktywnej (docierającej do potrzebujących) oraz stworzenia sieci pracowników, którzy będą prowadzić działalność w wymiarze lokalnym. Na tej podstawie minister pracy i opieki społecznej 27.10.1959 powołał powiatowych, miejskich i dzielnicowych opiekunów społecznych z zadaniem działania na rzecz: poprawy warunków materialnych, socjalnych i wychowawczych, pomocy dla dzieci i młodzieży, które były pozbawione właściwej opieki, pomocy rodzinom pozbawionym dochodu w wyniku śmierci lub choroby jedynego żywiciela rodziny, opieki nad osobami w podeszłym wieku, ograniczania takich zjawiska jak alkoholizm czy prostytucja. Z założenia mieli oni współpracować z organami władzy i administracji państwowej, sądami, prokuratorami, zakładami pracy, szkołami, zakładami wychowawczymi i organizacjami społecznymi zajmującymi się działalnością opiekuńczą. Opiekunowie powiatowi (lub miejscy) byli etatowymi pracownikami wydziałów zdrowia prezydiów rad narodowych i działali w oparciu o sieć terenowych opiekunów społecznych. Ci ostatni (rejonowi, gromadzcy, zakładowi, specjalistyczni) pełnili swą funkcję honorowo. W 1966 funkcji tej nadano nową nazwę: „pracownik socjalny” i wpisano do spisu zawodów, co umożliwiało profesjonalizację działalności i rozwój odpowiednich placówek edukacyjnych (z czasem do poziomu studiów wyższych). Powstało też czasopiśmiennictwo branżowe („Biuletyn Opiekuna Społecznego).

Źródła: M. Brenk, 45 lat zawodu „pracownik socjalny” w Polsce, „Praca Socjalna” 2013, nr 1; A. Oleszczyńska, Pracownik socjalny. Rozważania z okazji jubileuszu, „Opiekun Społeczny”, 1976, nr 1; R. Pląsek, Przemiany polskiego systemu opieki społecznej w latach 1945–1989, „Profilaktyka Społeczna i Resocjalizacja” 2014, nr 24; Polityka społeczna i służby społeczne w PRL, red. J. Rosner, Warszawa 1972; Uchwała nr 92 Rady Ministrów z dnia 5 marca 1959 r. w sprawie powołania opiekunów społecznych, „Monitor Polski” 1959, nr 32, poz. 145; D. Zalewski, Opieka i pomoc społeczna. Dynamika instytucji, Warszawa 2005; Zarządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27 października 1959 r. o zakresie i trybie działania opiekunów społecznych, „Monitor Polski” 1959, nr 93, poz. 496; F. Zieliński, Organizacja sieci terenowych Opiekunów Społecznych, „Biuletyn Opiekuna Społecznego” 1960, nr 1.