Opieka otwarta nad dziećmi i młodzieżą do 1939 roku

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka otwarta nad dziećmi i młodzieżą do 1939 roku – działania opiekuńcze zapewniające wsparcie rodzin w opiece nad dziećmi realizowane poprzez instytucje świadczące pomoc rzeczową, jak też czasową (częściową) opiekę nad dziećmi. Do pierwszej kategorii należały przede wszystkim podmioty organizujące pomoc żywnościową. U progu niepodległości organizowanym przez władze lokalne dożywaniem obejmowano w niektórych miastach (np. Łódź) nawet 30% uczniów szkół powszechnych. W latach 30., w okresie znaczącego wzrostu bezrobocia, działalność społeczna w tym zakresie, ponownie się rozwinęła, od 1936 została zinstytucjonalizowana w ramach komitetów pomocy dzieciom i młodzieży. W połowie dekady obejmowała ponad 360 tys. dzieci i młodzieży, zaś w 1937/38 już 830 tys., w tym 147 tys. dzieci przedszkolnych, 618 tys. dzieci szkolnych i 65 tys. młodocianych. Pomoc finansowana była przede wszystkim ze środków Funduszu Pracy i Komitetu Pomocy Zimowej. Opieka otwarta świadczona była również w wielu innych formach. Na koloniach letnich w 1937 wypoczywało 170 tys. dzieci i młodzieży (w tym 13 tys. na koloniach leczniczych), z półkolonii skorzystało 247 tys. (dekadę wcześnie było to odpowiednio 80 i 40 tys. dzieci), ok. 1/4 uczestniczących w koloniach i półkoloniach stanowiły dzieci bezrobotnych. W organizowanych na wsi dziecińcach sezonowych opiekę znajdowało w 1938 75 tys. dzieci, w dziecińcach stałych zaś 15,5 tys. Z oferowanych przez ok. 700 stacji opieki nad matką i dzieckiem porad lekarskich, wykwalifikowanych świadczeń pielęgniarskich, dożywiania, rozdawanego mleka i tranu korzystało wtedy 25 tys. kobiet oraz 225 tys. dzieci. Łącznie w końcu lat 30. z wymienionych form opieki otwartej korzystało ok. 1,5 mln dzieci i młodzieży. Poza nimi dzieci i młodzież znajdowały czasową opiekę w 54 ogrodach jordanowskich, ok. 200 placach zabaw i ok. 1,7 tys. świetlicach, w tym 243 świetlicach opiekuńczych, dostarczających uboższym dzieciom również żywność, przybory szkolne i ubrania.

Źródła: J. C. Babicki, W. Woytowicz-Grabińska, Opieka społeczna nad dziećmi i młodzieżą, Warszawa 1939; U. A. Domżał, Opieka państwa i organizacji pozarządowych nad dzieckiem w latach 1919-1939, Łódź 2009; M. Furmanowska, Działania na rzecz rodziny w Drugiej Rzeczypospolitej, Wrocław 2008; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Mały Rocznik Statystyczny 1939.