Opieka nad sierotami po II wojnie światowej

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad sierotami po II wojnie światowej – część opieki pozarodzinnej o charakterze instytucjonalnym realizowana przez państwo i skierowana do dzieci pozbawionych rodziców bądź ofiar zjawiska sieroctwa społecznego. Obowiązek opieki nad dziećmi osieroconymi (oraz pozbawionymi opieki rodziny własnej) został przejęty przez państwo na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 12.06.1945 i realizowany był od dnia 01.01.1946. Na system złożyły się formy pomocy o charakterze częściowym bądź całkowitym. Były to zakładowe placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz formy prorodzinne. Do opieki instytucjonalnej zaliczały się: pogotowia opiekuńcze (pierwsza placówka po opuszczeniu domu rodzinnego przed skierowaniem do domu dziecka, przeznaczona dla dzieci od 3 do 18 lat), domy dziecka (dla dzieci od 3 roku życia), domy małego dziecka (dla dzieci do 3 roku życia), ogniska wychowawcze (przede wszystkim dla dzieci z naruszonej struktury rodzinnej), młodzieżowe ośrodki wychowawcze (dla młodzieży od 13 do 18 roku życia). Na formy prorodzinne składały się: rodzinne domy dziecka (przeznaczone zazwyczaj dla od 6 do 10 dzieci w różnym wieku i płci) oraz rodziny zastępcze (forma czasowej opieki nad dzieckiem trwająca aż do momentu przywrócenia władzy rodzicielskiej rodzicom naturalnym lub przywrócenia jej prawidłowego funkcjonowania albo uzyskania przez dziecko pełnoletniości i usamodzielnienia się). W 1955 w pogotowiach opiekuńczych znajdowało się 8548 wychowanków, w domach dziecka (w tym rodzinnych) – 36168, domach małego dziecka – 10953, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych – 2549, rodzinach zastępczych – 49015. W 1985 było to odpowiednio: 10966, 17051, 5451, 3891 oraz 33530 podopiecznych. W 1990 – 12972, 17790 (w tym 1067 w rodzinnych domach dziecka), 4438, 3062, 37215.

Źródła: H. Filipczuk, Dziecko w placówce opiekuńczo-wychowawczej, Warszawa 1988; A Kelm, Formy opieki na dzieckiem w Polsce Ludowej, Warszawa 1983; E. Kozdrowicz, System opieki nad dzieckiem opuszczonym (1945 – 1988), [w:] Rodzinne i instytucjonalne formy opieki, red. M. Kolankiewicz, Warszawa 1988; E. Łuczak, Stan biologiczny dzieci wychowywanych poza własnym środowiskiem rodzinnym, Warszawa 1996; A. Szymborska, Sieroctwo społeczne, Warszawa 1969.