Opieka nad sierotami do 1939 roku

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad sierotami do 1939 roku – instytucjonalna forma opieki zakładowej nad dziećmi obejmująca, szczególnie w pierwszych latach niepodległości, dzieci (sieroty, półsieroty) repatriowane z terenów, które po I wojnie światowej pozostały w granicach Rosji; w kolejnych latach objęła również dzieci polskich emigrantów przybywające z innych państw świata. Zgodnie z zasadami potwierdzonymi przepisami ustawy o opiece społecznej z 1923 obowiązek zapewnienia opieki takim dzieciom spoczywał na państwie. W latach 1921-1924 wsparciem zakładowym (głównie w placówkach społecznych i samorządowych) objęto ok. 15 tys. przybyłych z Rosji sierot i półsierot, których rodzice nie mieli środków utrzymania. Państwo finansowało opiekę nad tymi podopiecznymi stałymi subwencjami w wysokości 50-90% ponoszonych kosztów (obliczony na 400 dzieci Zakład Wychowawczy Dzieci Syberyjskich w Wejherowie niemal w całości utrzymywany był przez państwo). W kolejnych latach liczba takich podopiecznych, ze względu na upływający czas oraz kierowanie części z nich do odnalezionych rodzin, zmniejszała się. Równocześnie do kraju rocznie trafiało kolejne ok. 300 wymagających pomocy dzieci polskich emigrantów. W 1927 pod tak rozumianą opieką państwa znajdowało się 6,4 tys. repatriowanych sierot przebywających w około stu zakładach rozmieszczonych na terenie całego kraju. Później, wraz z sukcesywnym zmniejszaniem się liczby tego typu podopiecznych, przestali oni być wyodrębniani w statystykach działalności opiekuńczej i traktowani byli analogicznie jak pozostałe dzieci opuszczone korzystające z opieki zakładowej, bądź znajdujące się w rodzinach zastępczych.

Źródła: J. Cz. Babicki, W. Woytowicz-Babińska, Opieka społeczna nad dziećmi i młodzieżą, Warszawa 1939; U. Domżał, Opieka państwa i organizacji pozarządowych nad dzieckiem w latach 1919-1939, Łódź 2009; Mały Rocznik Statystyczny 1939; B. Nakoniecznikow Klukowski, Przegląd najbardziej aktualnych zagadnień z zakresu polityki opiekuńczej, „Praca i Opieka Społeczna” 1938, nr 1; Opieka nad macierzyństwem, dziećmi i młodzieżą w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1928.