Opieka nad niemowlętami po II wojnie światowej

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad niemowlętami po II wojnie światowej – system opieki na dziećmi realizowany przez państwo przede wszystkim w postaci instytucji żłobków i zakładów zamkniętych. Po zakończeniu II wojny światowej wobec znacznej liczby sierot, półsierot oraz na potrzeby aktywizacji zasobów pracy zorganizowano system pomocy dla dzieci i wsparcia dla rodziców w postaci państwowych instytucji opiekuńczo-wychowawczych. Opiekę nad dziećmi do lat trzech pozbawionymi rodziców od dnia 01.01.1946 realizowało państwo z zasady poprzez instytucje domów małego dziecka (uchwała Rady Ministrów z dnia 12.06.1945). Zadanie nadzorowane było przez resort zdrowia. W 1949 istniało 99 takich placówek, w 1955 – 74 (rocznie przebywało w nich 10953 dzieci), w 1965 – 66 (8430 dzieci), 1975 – 62 (7213), 1985 – 55 (5205), 1990 – 55 (4238). W 1992 placówki trafiły do systemu oświaty. W 1958 minister zdrowia niezależnie od resortu oświaty ustanowił dla dzieci do lat trzech instytucję rodzin opiekuńczych, formy nawiązującej do dawnych mamek czy karmicielek. Próby spopularyzowania tej formy opieki nie przyniosły spodziewanych rezultatów. Żłobki włączone były w politykę aktywizacji zawodowej kobiet. Organizowano różne rodzaje żłobków. Istniały żłobki dzienne (opieka nad dziećmi w czasie pracy rodziców), żłobki sezonowe (organizowane na wsiach, głownie dla rodzin rolników), żłobki tygodniowe (forma zakładu zamkniętego, przeznaczone dla niemowląt powyżej 6 miesiąca życia, dla matek samotnych, dojeżdżających do pracy, pracujących i równolegle kształcących się; dzieci przebywały w nich cały tydzień bez przerwy, z wyjątkiem świąt i niedziel). W 1950 liczba żłobków stałych wynosiła 543 (23 tys. miejsc), 1965 – 983 (58 tys.), 1975 – 1206 (82 tys.), 1985 – 1522 (104 tys.), 1989 – 1554 (106 tys.).

Źródła: H. Filipczuk, Dziecko w placówce opiekuńczo-wychowawczej, Warszawa 1988; Instrukcja Ministra Zdrowia 51/58 w sprawie tymczasowych zasad umieszczania małych dzieci w rodzinach opiekuńczych, Dz. Urz. Min. Zdrowia 1958, nr 19, poz. 91; A Kelm, Formy opieki na dzieckiem w Polsce Ludowej, Warszawa 1983; Mały rocznik statystyczny 1970, Warszawa 1970; Mały rocznik statystyczny 1980, Warszawa 1980; Mały rocznik statystyczny 1990, Warszawa 1990; E. Świdrak, Funkcje żłobków polskich od zakończenia II wojny światowej do początków XXI wieku na przykładzie żłobków lubelskich, „Biuletyn Historii Wychowania” 2012, t. 45.