Opieka nad niemowlętami do 1939 roku

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad niemowlętami do 1939 roku – działania opiekuńcze prowadzone na rzecz dzieci do ukończenia 1 roku życia nastawione na zmniejszenie śmiertelności niemowląt, poprawę stanu ich zdrowia oraz wzrost świadomości matek. Do działań i instytucji z nią związanych zaliczano opiekę prawną, stacje opieki nad matką i dzieckiem, rozdawnictwo mleka, propagandę z zakresu higieny dziecka, częściowo żłobki otwarte i zamknięte, ambulatoria oraz należące do systemu ochrony zdrowia klinki dziecięce. Rolę najważniejszą odgrywały stacje opieki nad matką i dzieckiem, początkowo nazywane stacjami opieki nad dzieckiem. W 1924 stacji było 88, później następował wzrost ich liczby i w 1938 działało w kraju ok. 700 stacji, pod których opieką znajdowało się 225 tys. dzieci. Stacje prowadzone były w większości przez samorządy (2/3 placówek) oraz organizacje społeczne (30%). Początkowo wsparciem dla działania stacji, a następnie integralną częścią ich aktywności na rzecz niemowląt były tzw. kuchnie mleczne, których w latach 20. było ok. 60 i zajmowały się rozdawnictwem mleka dla karmiących matek. W miarę rozwoju stacji opieki nad matką i dzieckiem podejmowany one tego typu akcję prowadząc tzw. „Krople Mleka” (w 1937 wydano blisko 3,3 mln litrów mleka). Stacje udzielały również porad lekarskich dzieciom (626 tys. porad w 1937). Działania na rzecz wzrostu świadomości matek opierały się na pracy poradni organizowanych przy stacjach, bądź przy powstających w miastach od połowy lat 30. ośrodkach zdrowia i opieki (w II połowie dekady jedną z form uświadamiania matek były organizowane dla nich konkursy pielęgnacji niemowlęcia). Pewną rolę w opiece nad niemowlętami odgrywały również przeznaczone dla dzieci do lat 3 żłobki, zarówno przyfabryczne organizowane przez zobowiązane do tego zakłady pracy oraz organizacje społeczne, jak też żłobki zamknięte i schroniska dla podrzutków zapewniające opiekę całkowitą dzieciom opuszczonym (w 1927 placówek takich było łącznie niespełna 100).

Źródła: P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; E. Grzegorzewski, Pomoc w pielęgnowaniu i wychowywaniu dzieci, „Opiekun Społeczny” 1938, nr 6; Mały Rocznik Statystyczny 1939; Opieka nad macierzyństwem, dziećmi i młodzieżą w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1928; S. Wilczyński, Opieka społeczna nad dzieckiem – stan jej obecny i plany na najbliższą przyszłość (na tle opieki w woj. Poznańskiem), „Praca i Opieka Społeczna” 1928, nr 1.