Opieka nad młodzieżą pozbawioną pracy

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad młodzieżą pozbawioną pracy – działalność nakierowana na pomoc młodzieży pozbawionej pracy realizowana w latach 30. XX w. Do lat 30. polityka władz wobec młodzieży (właściwie osób młodocianych) nakierowana była przede wszystkim na ograniczanie zatrudniania młodzieży, w szczególności w przemyśle. W okresie wielkiego kryzysu, wraz ze wzrostem liczby bezrobotnych wśród osób młodych (odsetek młodocianych wśród ogółu bezrobotnych szacowano na 25%) rozpoczęto rozwijać aktywność opiekuńczą, wychowawczą, edukacyjną i aktywizacji zawodowej młodzieży. Korzystano ze wzorów z zagranicy (głównie z Niemiec). Początkowo działania tego typu rozwinęły się na Górnym Śląsku i związane były z działalnością wojewody Michała Grażyńskiego. Były to tzw. drużyny robocze. Pierwsza Ochotnicza Drużyna Robocza powstała w Rybniku w 1932. W 1933 podobne tworzył Związek Strzelecki. 17.11.1933 minister opieki Stefan Hubicki powołał Stowarzyszenie Opieki nad Niezatrudnioną Młodzieżą (SOM). Celem organizacji była opieka i dostarczenie zatrudnienia członkom drużyn, a także inne zadania: wychowanie fizyczne i przysposobienie wojskowe, działalność kulturalno-oświatową, opiekę i pomoc materialną oraz prowadzenie badań w zakresie organizacji opieki młodzieży i jej zatrudniania, działalność propagującą zagadnienia pracy. W terenie funkcjonowały tzw. ośrodki pracy, w skład których wchodziły drużyny junackie (męskie i żeńskie). Drużyna formalnie składała się ze 101 junaków (choć w praktyce liczebność była dość różnorodna) i podzielona była na 4 zastępy po 25 junaków. Na czele drużyny roboczej stał drużynowy. Zaprowadzono trójstopniowy system członkostwa (ochotnik junak – młodszy junak – junak) oraz drużynowe organy samorządowe (Ogólne Zebranie, Rada Drużyny, Sąd Koleżeński). W okresie swej działalności liczba ochotników wyniosła 28884. W 1935 stowarzyszenie uległo likwidacji. Działalność został przejęta i kontynuowana w formie zbliżonej do organizacji wojskowej przez Fundusz Pracy pod nazwą Junackie Hufce Pracy.

Źródła: AAN, Junackie Hufce Pracy, sygn. 7, Statut Stowarzyszenia Opieki nad Niezatrudnioną Młodzieżą; A. Brzeziński, Junackie Hufce Pracy w latach 1933-1939, Warszawa 1981; K. Chylak, Łagodzenie skutków bezrobocia wśród młodzieży w Polsce w latach 1933-1935. Działalność Stowarzyszenia Opieki nad Niezatrudnioną Młodzieżą, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX wieku” 2012, t. 10; E. Słabińska, Ochotnicze drużyny robotnicze na terenie województwa kieleckiego w latach 1933-1935, „Studia Kieleckie” 2004, nr 4; Sprawozdanie z działalności w okresie od 17 listopada 1933 r. do 30 listopada 1935 r., Warszawa 1936.