Opieka nad kobietą w ciąży po II wojnie światowej

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad kobietą w ciąży po II wojnie światowej – zespół działań, w szczególności w zakresie ochrony zdrowia, mających na celu zapewnienie fachowej pomocy kobietom w okresie ciąży realizowanych przez podmioty publiczne. Dążono do obniżenia wskaźnika śmiertelności niemowląt oraz kobiet przy porodzie. Działalność obejmowała przede wszystkim poradnictwo w zakresie żywienia i higieny, opiekę nad przebiegiem ciąży, domowe wizyty pielęgniarskie, kierowanie do placówek położniczych. Na przełomie lat 40. i 50. zorganizowano system instytucji opieki nad kobietą w ciąży, a następnie matki i dziecka. Zasadniczym elementem były tzw. poradnie „K”, w których obowiązywały normy pomocy (m.in. liczba porad w okresie ciąży). Funkcjonowały one w systemie rejonizacji. Poradnie udzielały również wsparcia prawnego, a w szczególnych wypadkach materialnego. W 1949 działało 999 poradni. Najliczniej występowały w województwach zachodnich (poznańskie – 135, katowickie – 166, bydgoskie – 115). W miejscach położonych z dala od szpitali organizowano Izby Porodowe zapewniające kobiecie odpowiednie warunki do porodu oraz fachową pomoc. W Izbie zatrudniona była na stałe położna, a w niektórych również lekarz (zwykle przyjmowano formułę lekarza dojeżdżającego). Liczba łóżek w izbach wyniosła w 1949 – 400, w 1950 -700. W 1951 działało już 370 izb dysponując 2350 łózkami. Na wsi organizowano pomoc poprzez położne gminne. Instytucja została powołana w 1947, miała zastąpić praktykę korzystania z tzw. babek wiejskich. Placówki opieki nad kobietą w ciąży, a w szczególności poradnie „K” zostały powiązane w system opieki nad kobietą i dzieckiem. Po porodzie kobieta z dzieckiem trafiała pod opiekę poradni „D” (dla matki i dziecka). System ewoluował wraz z reorganizacjami struktury instytucjonalnej służby zdrowia niemniej jednak zasadnicze cele, narzędzia i funkcje pozostały te same. Zmiennymi było ich ulokowanie w konkretnych instytucjach i stosowane narzędzia zmieniające się wraz z postępem wiedzy medycznej.

Źródła: Dziesięciolecie medycyny w Polsce Ludowej 1944-1954, Warszaw 1955; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; Osiągnięcia socjalne Polski Ludowej, cz. 1, 1944-1949, red. E. Pragierowa, J. Licki, Warszawa 1951; M. Skokowska-Rudolf, Ochrona zdrowia matki i dziecka, „Zdrowie Publiczne” 1948, nr 3-4; H. Słomczyńska, Zadania i perspektywy opieki nad matka i dzieckiem, „Zdrowie Publiczne” 1951, nr 4.