Opieka nad kobietą w ciąży do 1939 roku

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad kobietą w ciąży do 1939 roku – działania na rzecz wsparcia kobiet w ciąży ukierunkowane na zapewnienie im pomocy lekarskiej, profilaktycznej, położniczej, materialnej oraz dostępu do łóżek szpitalnych (dla kobiet w ciąży, rodzących oraz położnic i matek karmiących). Jeden z najbardziej zaniedbanych działów szeroko rozumianej opieki nad dziećmi w niepodległej Polsce. Pierwsze poradnie dla ciężarnych powstawały w latach 20. (w 1924 było ich 15), w kolejnych latach opiekę lekarską i pielęgniarską oferowały takim kobietom stacje opieki nad matką i dzieckiem, z których usług skorzystało jeszcze w 1938 tylko 23 tys. kobiet. Liczba położnych, mimo, że wzrosła z ok. 5,5 tys. w 1921 do 10,2 tys. w 1938, pozostawała skrajnie niewystarczająca – przy wymaganym wskaźniku dostępności wynoszącym 1 położną na 2 tys. mieszkańców w 1938 wynosił on przeciętnie w kraju 1:3300, zaś na terenach wiejskich było to aż 1:5400. Przy deficycie szacowanym na 8 tys. położnych wiejskich, tylko co czwarty poród na wsi odbywał się z udziałem wykwalifikowanej położnej, a przy wielu porodach asystowały nieposiadające odpowiedniej wiedzy fachowej tzw. babki wiejskie. Zbyt mało w stosunku do potrzeb było także łóżek dla rodzących, szczególnie tych dostępnych dla uboższych warstw ludności. W 1927 łącznie w kraju tego typu łóżek było 2345, co oznaczało, że na 1 łóżko przypadało 12,8 tys. mieszkańców, podczas gdy uznawany za konieczny wskaźnik dostępności wynosił 1:2000 (łóżek dla kobiet ciężarnych było wtedy ok. 100). W ciągu kolejnej dekady nastąpił wprawdzie wyraźny postęp i liczba łóżek ginekologiczno-położniczych wzrosła do 6377 w 1937, jednak nadal była niewspółmierna do potrzeb, co w połączeniu z wciąż niezadowalającą liczbą położnych oraz objętych stałą opieką lekarską i higieniczną kobiet w ciąży przekładało się na utrzymujące się wysokie wskaźniki śmiertelności niemowląt (w 1938 nadal umierało według oficjalnych danych 140 dzieci na 1000 żywych urodzeń).

Źródła: Dwadzieścia lat publicznej służby zdrowia w Polsce Odrodzonej 1918-1938, Warszawa 1939; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; M. Kacprzak, Medycyna zapobiegawcza na wsi (ze szczególnym uwzględnieniem ostrych chorób zakaźnych i społecznych), Warszawa 1939; Mały Rocznik Statystyczny 1939; Opieka nad macierzyństwem, dziećmi i młodzieżą w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1928.