Opieka nad dziećmi na tzw. terenach przyczółkowych

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka nad dziećmi na tzw. terenach przyczółkowych – zbiór działań o charakterze opiekuńczym skierowany do ludności, w tym dzieci wysiedlonych z terenów przyfrontowych. Pomoc ludności ewakuowanej z terenów przyfrontowych była uważana za jeden z najistotniejszych zadań opiekuńczych na obszarze tzw. Polski Lubelskiej. Na obszarach województw: warszawskiego, kieleckiego, rzeszowskiego i białostockiego wysiedleniu uległo, jak szacowano, do grudnia 1944 do 800 tys. osób. Akcję pomocową koordynowała Międzyresortowa Komisja dla Spraw Wysiedlonych z pasa przyfrontowego. Zakres pomocy dotyczył zaspokojenia elementarnych potrzeb: mieszkania dla wysiedlonych, żywności, odzieży, obuwia. W ostatnich dwóch miesiącach 1944 rozdystrybuowano 650 ton maki, 1860 ton ziemniaków, znaczne ilości mięsa, mleka, cukru, oleju, soli, mydła. Dla dzieci pozyskano duże ilości marmolady. Realizowano Akcję Pomocy Zimowej Centralnego Komitetu Pomocy Społecznej. Inicjowano działania o charakterze aktywizacji pozostających bez pracy (brygady robotnicze). Na terenie województwa rzeszowskiego zorganizowano dziecińce, do których planowano przenieść część dzieci z terenów województwa kieleckiego. Prowadzono akcję kwaterowania dzieci w gospodarstwach niezniszczonych. Na cele akcji wojewódzkie wydziały opieki społecznej otrzymały łącznie 2 mln złotych z przeznaczeniem na doraźne zaspokojenie potrzeb. Przebieg akcji budził liczne kontrowersje, pojawiały się liczne oskarżenia o zaniedbania. Problem był widoczny na tyle, że 01.07.1947 Sejm Ustawodawczy powołał Komisję Nadzwyczajną do Zbadania Sytuacji Zniszczonych Terenów Przyczółkowych. Obradom przewodniczył Józef Beluch-Beloński. Komisja skierowała szereg wniosków dotyczących odbudowy terenów przyczółkowych, w tym: budowy i odbudowy szkół, odbudowy szpitali, skierowania odpowiedniego personelu lekarskiego, zaopiekowania się wdowami i sierotami, ułatwień i pomocy w zakresie odbudowy budynków mieszkalnych.

Źródła: Biblioteka Sejmowa, Sejm Ustawodawczy. Sprawozdania z posiedzeń komisji, Sprawozdanie z 1 posiedzenia Komisji do zbadania sytuacji zniszczonych terenów przyczółkowych z 2 lipca 1947 r.; P. Grata, Działania ratownicze w ramach opieki społecznej w tzw. Polsce Lubelskiej, [w:] Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, red. P. Grata, t. 4, Rzeszów 2016; G. Miernik, O niektórych patologiach życia codziennego mieszkańców obszarów przyczółkowych w drugiej połowie lat czterdziestych XX wieku (na przykładzie województwa kieleckiego), [w:] Bieda w Polsce, red. G. Miernik, Kielce 2012.