Opieka domowa (opieka nad rodziną)

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Opieka domowa (opieka nad rodziną) – prowadzone w międzywojennej Polsce działania z zakresu pomocy społecznej, forma odziaływania na rodzinę realizowana głównie w środowisku miejskim mająca na celu wsparcie zaspokojenia potrzeb rodziny w zakresie materialnym, zdrowotnym, sanitarnym, opiekuńczo-wychowawczym. Klasyfikowana jako element składowy opieki częściowej (otwartej), polegająca na udzielaniu świadczeń opiekuńczych w sposób nieosłabiający kontaktu beneficjenta z najbliższym otoczeniem społecznym. Realizowana była zarówno przez placówki publiczne jak i organizacje społeczne. Wszechstronną pomoc udzielały organizowane w większych miastach ośrodki zdrowia i opieki, częściową ośrodki opieki zarówno publiczne (miejskie) jak i społeczne zwykle wyspecjalizowane w udzielaniu wsparcia konkretnym grupom społecznym, zawodowym, narodowościowym czy religijnym. Nową formą opieki stało się w latach 30. umieszczanie dzieci w rodzinach zastępczych (np. łódzki system rodzin zastępczych). Do opieki domowej zaliczano także szereg różnorodnych usług jak: pomoc dla uczącej się młodzieży (stypendia i zapomogi, działalność kół szkolnych opieki nad młodzieżą), pomoc rodzinom przesiedlonych, emigrantów i repatriantów, rodzinom inwalidów i weteranów (np. Opieka Otwarta Towarzystwa Przyjaciół Weteranów w Warszawie), pomoc niewidomym, nieletnim (np. Opieka Otwarta Towarzystwa „Opieka Specjalna nad Dziećmi” w Warszawie), i przestępcom, pomoc prawną (poradnie prawne przy ośrodkach zdrowia), pośrednictwo pracy, dostarczanie pracy, akcję dożywiania (punkty dożywiania, tanie kuchnie), schroniska, tanie mieszkania, pomoc pogrzebową. Struktura instytucji była zróżnicowana i wynikała z lokalnych potrzeb społecznych i możliwości konkretnych samorządów oraz stopnia samoorganizacji społecznej. Część zadań ulegała profesjonalizacji i była z czasem regulowana na poziomie centralnym (np. pomoc rodzinom inwalidów wojennych, akcja dożywania) bądź ujednolicana lokalnie (punkty dożywiania czy ośrodki zdrowia i opieki w Warszawie).

Źródła: M. Brenk, K. Chaczko, R. Pląsek, Organizacja pomocy społecznej w Polsce 1918-2018, Warszawa 2018; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Opieka społeczna, „Rocznik Polityczny i Gospodarczy” 1936; Pomoc społeczna na terenie m. st. Warszawy. Informator 1937/8, Warszawa 1937; A. Samsel, Rodziny potrzebujące wsparcia w II Rzeczypospolitej – jakość życia, realizacja podstawowych funkcji, opieka społeczna, „Wychowanie w Rodzinie” 2013, t. 7; J. Sosnowska, Opieka nad dzieckiem w pracach samorządu łódzkiego w okresie międzywojennym – projekty ich realizacja, „Studia Paedagogica Ignatiana”, 2021, nr 2.