Ogrody jordanowskie do 1939 roku

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Ogrody jordanowskie do 1939 roku – placówki opieki nad dziećmi i młodzieżą stanowiące z reguły wydzielone z parków i ogrodów publicznych miejsca wyposażone w place do gier i zabaw, urządzenia gimnastyczne oraz przyrządy do zabawy, prowadzone przez wykwalifikowanych wychowawców. Twórcą pierwszej tego typu instytucji był dr Henryk Jordan, który propagował tworzenie przestrzeni dla dzieci łączących realizację zadań wychowawczych i opiekuńczych. W 1887 założył on w Krakowie pierwszy miejski park tego typu przeznaczony dla dzieci i młodzieży, w którym utworzono place gier i zabaw, a pracujący w nim wychowawcy prowadzili zajęcia, ćwiczenia i warsztaty dla podopiecznych. Podobną rolę pełniły tworzone w zaborze rosyjskim przez Warszawskie Towarzystwo Higieniczne ogrody im. Wilhelma Raua. W okresie międzywojennym nastąpił rozwój tej formy opieki otwartej nad dziećmi i młodzieżą. Od 1934 rozwojem ogrodów zajmowało się Centralne Towarzystwo Ogrodów Jordanowskich wspierane przez Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego. Od 1937 we współpracy z Centralną Organizacją Kół Gospodyń Wiejskich Towarzystwo podjęło działalność na terenach wiejskich. Do 1938 powstały w kraju 54 ogrody jordanowskie, w trakcie budowy znajdowało się 36, a dalszych 54 było na etapie projektowania. Z opieki w ramach ogrodów korzystać mogły wszystkie dzieci niezależnie od statusu społecznego i materialnego (wpływał na poziom opłat, bądź ich brak), a najważniejszymi realizowanymi przez nie zadaniami były zapewnienie opieki dziennej, odciąganie dzieci od wpływu ulicy, propagowanie higieny, dożywianie, wychowanie społeczne, moralne i fizyczne, demokratyzacja stosunków społecznych oraz pośredni wpływ na rodziców. Uboższą formą od oferowanej przez ogrody jordanowskie opieki stały się skromniej urządzone tzw. place zabaw, których w końcu lat 30. było w Polsce ok. 200.

Źródła: J. Cz. Babicki, W. Woytowicz-Babińska, Opieka społeczna nad dziećmi i młodzieżą, Warszawa 1939; S. Gepnerowa, Sieć ogrodów jordanowskich w Warszawie, „Opiekun Społeczny” 1938, nr 7; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; B. Nakoniecznikow Klukowski, Przegląd najbardziej aktualnych zagadnień z zakresu polityki opiekuńczej, „Praca i Opieka Społeczna” 1938, nr 1; K. Wędrowski, Ogrody jordanowskie i ich typy zastępcze w planach miast i wsi, Warszawa 1938.