Ochronki dla dzieci

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Ochronki dla dzieci – instytucje edukacyjno-wychowawcze i opiekuńcze przeznaczone dla dzieci w wieku przedszkolnym. Pierwsze ochronki powstały na ziemiach polskich jeszcze w I połowie XIX w. (w Warszawie w 1839 – Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności). Początkowo nazwa używana była wobec placówek opiekuńczych. Wraz z rozwojem placówek freblowskich przenikały się różnego rodzaju cele działalności i stosowane metody. Oddolność inicjatywy, różnorodność organów prowadzących spowodowała wytworzenie się zbioru placówek edukacyjno-wychowawczo-opiekuńczych odnośnie do których stosowano określenie ochronka. Według Tymczasowego regulaminu ochron z 1917 wyróżniano 3 typy instytucji: ochronę właściwą (dzieci 4-7 lat), ochronę – szkołę (dzieci 7-10 lat), ochrony dla dzieci powyżej 10 lat. Według pierwszych próbnych obliczeń Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w 1918/1919 istniało 1089 ochron, szkółek freblowskich i podobnych placówek, które opiekowały się łącznie 33 944 dziećmi poniżej 7 roku życia. Wprowadzenie obowiązku szkolnego i prace nad zorganizowaniem szkolnictwa powszechnego doprowadziły do przekształcenia części ochron w szkoły. Równoległe inicjatywy ujednolicenia wychowania przedszkolnego nie zostały zrealizowane. Władze oświatowe wykonywały głównie zadania nadzorcze, w mniejszym zakresie wkraczając w kwestie organizacyjne i stosowanych metod wychowawczych. Ochrony były prowadzone według zróżnicowanych zasad i przez różne podmioty (zakłady przemysłowe, samorząd terytorialny, organizacje społeczne i religijne). Ujednolicanie wynikało z procesów kształcenia kadry oraz realizacji obowiązku szkolnego. W II połowie lat 20. aż do 1932 liczba placówek sukcesywnie rosła: 1185 (1926/1927), 1430 (1927/1928), 1557 (1928/1929), 1765 (1929/1930), 1808 (1930/1931), 1920 (1931/1932). Ochronki działały przede wszystkim w miastach, zwłaszcza dużych i uprzemysłowionych. Od 1932 wprowadzono formalnie nazwę przedszkole.

Źródła: W. Bobrowska-Nowak, Zarys dziejów wychowania przedszkolnego, cz. 1, Warszawa 1978; A. Bołdyrew, Źródła do badań nad ochronkami jako instytucjami opiekuńczo-wychowawczymi w Królestwie Polskim w XIX i na początku XX wieku, „Studia Paedagogica Ignatiana” 2016, nr 19; S. Okołowiczówna, Stan ochron w 1921 roku i postulaty na przyszłość, „Rocznik Pedagogiczny” 1923, t. 1; Ustawa z dnia 11 marca 1932 r. o ustroju szkolnictwa, Dz. U. 1932, nr 38, poz. 389; M. Wróbel, Wychowanie przedszkolne w Polsce w latach 1918–1939, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967; U. Wróblewska, Wychowanie przedszkolne w Drugiej Rzeczypospolitej. Między teorią, praktyką i niedocenionym dziedzictwem pedagogicznym, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Pedagogika” 2021, t. 41, nr 1.