Ośrodki zdrowia i opieki

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Ośrodki zdrowia i opieki – placówki opiekuńcze opieki otwartej organizowane w miastach w latach 30. XX w. mające za zadanie skoncentrowanie w jednym miejscu działalności w zakresie opieki społecznej realizowanej wcześniej przez różne instytucje publiczne, a także koordynację inicjatyw organizacji społecznych. Celem było osiągniecie stanu, w którym beneficjentem pomocy była cała rodzina a nie, rozdzielnie, poszczególni jej członkowie. Ośrodki zdrowia i opieki realizowały różnorodne zadania z zakresu opieki społecznej: wsparcie materialne, psychologiczne, pomoc w zakresie nabycia kompetencji zawodowych umożliwiających aktywizację zawodową (organizowano m.in. kursy gospodarstwa domowego, szycia, itp., prowadzono biura pośrednictwa pracy w szczególności dla kobiet), pomoc w wychowaniu dzieci, wsparcie w walce nałogami (alkoholizm) oraz innymi problemami występującymi w konkretnej rodzinie. Realizowano również pomoc prawną (w ośrodkach powstawały poradnie prawne). Prowadzono działania na rzecz ograniczania występowania chorób społecznych (zwłaszcza jaglicy, gruźlicy i chorób wenerycznych), pomoc dla kobiet w ciąży oraz w opiece nad niemowlętami. Istotnym było wsparcie dla młodzieży (poradnie dla młodzieży, organizowanie zespołów młodzieży). Ośrodki realizowały zadania z zakresu pomocy ambulatoryjnej, a także uczestniczyły w akcji leczenia biednych chorych w domach. W kompetencjach ośrodków znalazła się również higiena szkolna. Uczestniczyły w życiu lokalnym (obchody, uroczystości, odczyty, konkursy) a także inspirowały budowę infrastruktury, m.in. bazy wypoczynkowej. W Warszawie placówki utworzono w 1935, po przeprowadzeniu reorganizacji miejskiej opieki otwartej (w miejsce stacji opieki społecznej). Ośrodki realizowały zadania na konkretnie wyznaczonym terenie (okręg opiekuńczy). W Warszawie istniało 10 okręgów i tyleż Ośrodków Zdrowia i Opieki. W 1936 w całym kraju działało około 4000 ośrodków.

Źródła: A. Chaciński, Organizacja Ośrodków Zdrowia i Opieki, „Opiekun Społeczny” 1938, nr 12; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania-instytucje-działania, Rzeszów 2013; J. Starczewski, Geneza Ośrodków Zdrowia i Opieki, „Opiekun Społeczny” 1938, nr 12; J. Starczewski, Rzut oka na działalność Wydziału Opieki i Zdrowia Zarządu Miejskiego w m. st. Warszawie w okresie ostatniego pięciolecia (1934/5-1938/9), „Opiekun Społeczny” 1939, nr 5; „Opiekun Społeczny” 1938, nr 12 (cały numer poświęcony różnym zagadnieniom Ośrodków Zdrowia i Opieki).