Ośrodki zdrowia do 1939 roku

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Ośrodki zdrowia do 1939 roku – placówki profilaktyczne nastawione na realizację ważnych celów społecznych w zakresie zdrowia publicznego, działające na styku ochrony zdrowia i opieki społecznej. Tworzenie tego typu placówek w Polsce zainicjowała w 1925 Fundacja Rockefellera, gdy powstały dwa pierwsze ośrodki (na Mokotowie w Warszawie i w powiecie skierniewickim), których celem miało być zapobieganie chorobom poprzez odpowiednią opiekę nad człowiekiem oraz jego otoczeniem. Działania opiekuńcze w ramach ośrodków kierowane były przede wszystkim do kobiet ciężarnych i dzieci w różnym wieku (niemowlę, dziecko w wieku przedszkolnym oraz szkolnym), a ich celem ograniczenie śmiertelności dzieci i niemowląt, jak też zachorowań na gruźlicę i choroby społeczne (w przypadku dzieci chodziło zwłaszcza o jaglicę) i rozwój higieny szkolnej. Ośrodki zakładane były przede wszystkim przez samorządy, z czasem dotowane przez zajmujące się sprawami zdrowia publicznego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, a od 1932 przez Ministerstwo Opieki Społecznej, które zakładało powstanie 4-5 placówek w każdym powiecie, czyli ok. 1,5 tys. w skali kraju. W 1930 liczba ośrodków wyniosła 180, w 1935 było ich 310, zaś w końcu 1938 działało 648 placówek. Obok profilaktycznej ośrodki prowadziły również, zwłaszcza na terenach wiejskich, działalność leczniczą niezbędną w przypadku chorób zakaźnych, czy opieki nad matką i dzieckiem; zajmowały się także ratownictwem w przypadkach nagłych, zapewniały opiekę położniczą. W 1937 w 482 czynnych wtedy ośrodkach zdrowia działało 436 poradni przeciwgruźliczych, 444 poświęcone przeciwdziałaniu jaglicy, 364 działów opieki nad dzieckiem, 222 opieki nad matką oraz 322 działów higieny szkolnej. W myśl ustawy o publicznej służbie zdrowia z 15.06.1939 ośrodki zdrowia miały stać się podstawą budowy systemu powszechnej opieki zdrowotnej w Polsce.

Źródła: J. Danielski, Pomoc lecznicza na wsi, „Praca i Opieka Społeczna” 1938, nr 4; Dwadzieścia lat publicznej służby zdrowia w Polsce Odrodzonej 1918-1938, Warszawa 1939; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; M. Kacprzak, Powstanie i rozwój ośrodków zdrowia [w:] Ośrodki zdrowia w Polsce, red. M. Kacprzak, Warszawa 1928; Mały Rocznik Statystyczny 1939.