Ośrodki opiekuna społecznego

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Ośrodki opiekuna społecznego – placówki organizujące działalność pomocową będące częścią procesu włączania opieki społecznej do systemu ochrony zdrowia. Działały w zespołach opieki zdrowotnej, podlegały Ministerstwu Zdrowia i Opieki Społecznej, zdominowały system pomocy społecznej. Powstawały od 1963, gdy w formie eksperymentu powołano pierwsze ośrodki opiekuna społecznego (zespoły specjalistów) w Łodzi-Bałutach, Warszawie-Ochocie, Tczewie, Cieszynie, Bytomiu, Mogilnie, Inowrocławiu. Rekrutowały na stanowiska opiekunów społecznych, szkoliły ich, zajmowały się rozwiązywaniem niektórych problemów społecznych (patologie, alkoholizm, demoralizacja młodzieży), organizowały pomoc dla dzieci i inwalidów. W 1980 było 425 ośrodków, w 1985 – 454. Miały stanowić metodyczno-organizacyjne wsparcie dla etatowych i terenowych opiekunów społecznych. Lokowane przy medycznych przychodniach obwodowych, a od 1975 również przy zespołach opieki zdrowotnej. Celem ich powstania było usprawnienie współpracy pomiędzy służbą zdrowia a opieką społeczną, doszkalanie pracowników opieki, poprawa poziomu świadczeń opiekuńczo-zdrowotnych w środowisku lokalnym. Zatrudniano w nich pracowników socjalnych, prawników, pedagogów, psychologów, socjologów. Ośrodki miały stanowić metodyczno-organizacyjne wsparcie dla etatowych i terenowych opiekunów społecznych. Zajmowały się rozpoznawaniem potrzeb w zakresie pomocy społecznej, ich analizą i oceną oraz wnioskowaniem do terenowych organów administracji państwowej o przyznanie określonego świadczenia. Stanowiły podstawowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej. Na wniosek kierownika wydziału zdrowia i opieki społecznej dokonywały czynności nadzorczych w stosunku do właściwych organów prezydiów rad narodowych. Działały na poziomie powiatów, po ich likwidacji większość kompetencji w zakresie działań ośrodków przekazano gminom. Działały do 1989.

Źródła: K. Chaczko, „Polska w soczewce”. Ewolucja oraz modernizacja systemu opieki i pomocy społecznej w perspektywie instytucjonalnej, „Rocznik Administracji Publicznej” 2016, nr 2; P. Grzywna, J. Lustig, M. Mitręga, N. Stępień-Lampa, B. Zasępa, Polityka społeczna. Rozważania o teorii i praktyce, Katowice 2017; Instrukcja nr 1/69 Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 31 stycznia 1969 r. w sprawie ośrodka opiekuna społecznego, Dz. Urz. MZiOS 1969, nr 4, poz. 12; W. Koczur,, Pracownicy socjalni w polskim systemie pomocy społecznej. Kilka uwag w kontekście ewolucji systemu, „Roczniki Administracji i prawa”, 2021, t. XXI, z. specjalny; M. Kozak, Od opieki do pomocy społecznej – przemiany w podlubelskiej gminie. W trzydziestolecie „Proszę i polecam” premiera Tadeusza Mazowieckiego, „Praca Socjalna” 2020, nr 2; A. Rak, Rola i zadania ośrodka opiekuna społecznego, „Biuletyn Opiekuna Społecznego” 1969, nr 3.