Nowosielski Teofil

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Nowosielski Teofil – ur. 6.12.1812 w Radomsku, zm. 25.12.1888 w Warszawie; pisarz, pedagog, wychowawca. Pochodził z rodziny arystokratycznej. Kształcił się w seminarium nauczycielskiego w Brzegu Śląskim. Mieszkał w Warszawie od 1835 i pracował jako aplikant w Ministerstwie Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Zainteresowany literacką twórczością dla dzieci, nawiązał kontakt ze Stanisławem Jachowiczem. Dzięki uzyskanemu stypendium Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, udał się do Berlina, Wiednia i Drezna, by zapoznać się z tematyką zakładania ochronek. Studiował oraz prowadził badania nad wprowadzaniem metody froeblowskiej i funkcjonowaniem niemieckich ośrodków wychowawczych, które krytykował. Owocem pracy naukowej było utworzenie w 1839 na Krakowskim Przedmieściu przy Warszawskim Towarzystwie Dobroczynności, pierwszej w Polsce ochronki, noszącej nazwę Sali Ochron. Takich ośrodków otworzył 5, obejmowały swoją opieką 450 dzieci. W latach 1847-1860 powstały ochronki w Kaliszu, Płocku, Białej, Kielcach i Radomiu. Nowosielski został kierownikiem instytucji. Funkcję sprawował do 1844. Jako autor podręczników propagował nurt nauczania domowego. Dzięki lekcjom udzielanym w domu rodzinnym możliwe miało być przekazywanie treści dotyczących historii Polski, geografii oraz lekcje czytania i pisania. Według Nowosielskiego nauczanie odbywające się poza oficjalną edukacją rządową było formą walki z podporządkowaniem szkoły polityce i wynaradawianiu Polaków. W swoich utworach przekazywał wartości takie jak wdzięczność Bogu, wzajemna życzliwość oraz pracowitość.  Najważniejsze prace: Gwiazdka dla dobrych dzieci (1840), Towarzysz domowy pilnych dzieci (1846), Ilustrowany abecadlnik historyczny dla dzieci polskich (1862), Historia polska dla dzieci treściwie napisana, ozdobiona w tekście dwunastoma portretami znakomitszych królów polskich (1882).

Źródła: M. Chmielewska, A. Biskup, Pozytywny dydaktyzm w twórczości literackiej Teofila Stanisława Nowosielskiego, „Edukacja Elementarna” 2012, nr 24; A. Gibasiewicz, Teofil Nowosielski – dziewiętnastowieczny propagator polskiej historii i postaw patriotycznych w książkach dla dzieci, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie” 2018, nr 58; T. Nowosielski, Historya Polska dla dzieci treściwie napisana, Warszawa 1882; T. Nowosielski, Ilustrowany abecadlnik historyczny dla dzieci polskich, Warszawa 1862; T. Nowosielski,  Towarzysz pilnych dzieci czyli początki czytania, pisania i innych wiadomości sposobem łatwym do pojęcia młodocianego wieku zastosowanym, Warszawa 1888.