Narodowa Organizacja Kobiet

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Narodowa Organizacja Kobiet – ogólnopolska organizacja kobieca, o statusie stowarzyszenia, istniejąca w latach 1919-1939. Organizacja stawiająca sobie za cel budowanie świadomości politycznej kobiet na gruncie zasad chrześcijańskich, narodowych i demokratycznych oraz aktywnej, uczestniczącej postawy kobiet w życiu społecznym i politycznym. NOK cele realizowała poprzez działalność polityczną, społeczną i gospodarczą, tworząc różnorodne instytucje tj. czytelnie, świetlice, kasy zapomogowe i ubezpieczeniowe, a nawet przedsiębiorstwa i zakłady przemysłowe. Organizacja współpracowała ze Związkiem Ludowo-Narodowym (później Stronnictwem Narodowym). Wieloletnią przewodniczącą NOK była Irena Puzynianka. Działaczki angażowały się w prace ustawodawcze w zakresie praw kobiet, wychowania dzieci i funkcjonowania rodziny. Akcentowały potrzebę uregulowania sytuacji prawnej dzieci nieślubnych, karania rodziców za porzucenie rodziny czy przestępczości nieletnich oraz procedury odbierania praw rodzicom (tylko na podstawie orzeczenia sądu). NOK aktywnie propagowała swoje idee organizując kursy dokształcające, wiece, odczyty, upowszechniała czytelnictwo i prowadziła bursy. Zakładano świetlice, ochronki, przedszkola i wyjazdy wakacyjne. Opublikowano Podręcznik dla prowadzących wakacyjne półkolonie (Lwów 1933). W 1929 NOK prowadziła 11 świetlic w samej Warszawie, nadto, jak się szacuje, 45 takich placówek poza stolicą oraz 21 ochronek, 13 przedszkoli i trzy szkółki. Aktywność NOK obejmowała walkę z analfabetyzmem zarówno wśród dorosłych, jak i młodzieży (kursy dokształcające dla młodzieży, czytelnie, ośrodki kultury na wsi). W ramach NOK istniała sekcja „Ratujmy Dzieci” działająca głównie na terenach miejskich. Jej zadaniem było zapewnienie opieki dzieciom porzuconym ale też wsparcie dla matek (w tym pomoc finansowa, rzeczowa, psychologiczna).

Źródła: Działaczki społeczne, feministki, obywatelki. Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), t. II, red. A. Janiak–Jasińska, K. Sierakowska, A. Szwarc, Warszawa 2009; Dziesięciolecie pracy Narodowej Organizacji Kobiet w Łodzi, Łódź 1928; J. Mysiakowska-Muszyńska, „W imię Boga i Ojczyzny!”. Działalność społeczno–polityczna Narodowej Organizacji Kobiet 1919-1939 – wybrane zagadnienia, „Dzieje Najnowsze” 2015, t. 47, nr 3; Narodowa Demokracja XIX–XXI wiek. Dzieje ruchu politycznego, t. I: Koncepcje - ludzie, red. T. Sikorski, A. Wątor, Toruń 2012.