Moszczeńska Izabela

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Moszczeńska Izabela – ur. 28.10.1864 w Rzeczycy, zm. 20.03.1941 w Warszawie; rzeczniczka emancypacji kobiet, publicystka, autorka prac pedagogicznych, działaczka społeczna. W latach 1878-1880 uczennica pensji Jadwigi Sikorskiej w Warszawie, w 1882 studiowała na Uniwersytecie Latającym oraz uczęszczała do Wojciecha Gersona na kurs malarstwa. Zajmowała się prowadzeniem lekcji z zakresu podstawowego przeznaczonych dla dzieci chłopów mieszkających na terenie rodzinnego majątku. Autorka wielu recenzji książek i sztuk teatralnych. W 1890 rozpoczęła pracę jako prywatna nauczycielka. Zajmowała się dziećmi Radziwiłłów w Nieświeżu (1890-1891) oraz Wertheimów (1891). Kierowniczka warszawskiej pensji dla dziewcząt. Działała w takich stowarzyszeniach jak „Warta” oraz „Czytelnie dla Kobiet”. W 1887 przeniosła się do Lwowa, gdzie pracowała dla „Kuriera Lwowskiego” i „Słowa Polskiego”. W 1889 wróciła do Warszawy. Współpracowała z Polską Partią Socjalistyczną. Głosiła potrzebę edukacji moralnej dzieci i wpajania podstawowych zasad od najwcześniejszych etapów rozwoju. Podkreślała, że im lepiej wykształcona jest kobieta, tym lepszą będzie matką, posiadając równocześnie zdolność zapewnienia potomstwu lepszego bytu. Orędowniczka równouprawnienia kobiet, działaczka na  rzecz poprawy edukacji przyszłych matek. Organizatorka polskiego szkolnictwa prywatnego, zwolenniczka wychowania świeckiego. Należała do redakcji „Przeglądu Pedagogicznego” a także współtworzyła „Encyklopedię Wychowawczą”. W 1905  współorganizowała strajk szkolny. Członek zarządu Związku Polskich Nauczycieli i Nauczycielek Królestwa Polskiego. Była członkiem Towarzystwa Badań nad Dziećmi. Zajmowała się badaniami dla Komisji mowy, która przygotowała kwestionariusze przeznaczone do dalszych badań dzieci od 7 roku życia. Brała udział w pracach Towarzystwa Kultury Polskiej (1909-1913). Członek komisji oceny książek dla dzieci i młodzieży przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w latach 1922-1926.

Źródła: I. Adamek, Przygotowanie dzieci do szkoły w warunkach rozwojającego się wychowania przedszkolnego na ziemiach polskich (druga połowa XIX wieku – 1918 rok), Kraków 1999; I. Moszczeńska, Co każda matka swojej dorastającej córce powiedzieć powinna, Warszawa 1912; I. Moszczeńska, Samodzielność i odpowiedzialność dziecka, Warszawa 1929; I. Moszczeńska, Szkolnictwo polskie wobec nowych zadań, Warszawa 1917; I. Moszczeńska, Zasady wychowania, Warszawa 1907; A. Siwiec, Kazimierz Rzepecki – idealista i mąż nieidealny Izabeli Moszczeńskiej, „Autobiografia. Literatura. Kultura. Media” 2016, nr 1.