Ministerstwo Oświaty

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Ministerstwo Oświaty – resort kierujący systemem oświaty na poziomie podstawowym i średnim, a także wychowaniem (dzieci powyżej 3 roku życia) i okresowo szkolnictwem wyższym. Urząd wywodził się z resortu oświaty PKWN (kierownik Stanisław Skrzeszewski, w okresie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, do 1947, Czesław Wycech, następnie do 1950 S. Skrzeszewski). Kompetencje w zakresie opieki nad dzieckiem w wieku 3-18 resort otrzymał 12.06.1945. Dążono do upowszechnienia oświaty, nadania jej charakteru wychowawczego i połączenia zagadnień opieki i wychowania. W pierwszym okresie resort działał w kierunku odbudowy systemu instytucjonalnego opieki nad dzieckiem i młodzieżą opartego na tradycjach przedwojennych. Od końca lat 40. przystąpiono do realizacji centralizacji zadań w zakresie opieki nad dzieckiem przejmując z rąk instytucji społecznych placówki, reorganizując i ujednolicając ich funkcjonowanie (od 1950 resortem kierował Witold Jarosiński, od 1956 Feliks Baranowski, w latach 1959-1966 Wacław Tułodziecki). Po 1956 resort przygotowywał reorganizację systemu. W 1961 przyjęto ustawę o systemie oświaty i wychowania. W latach 1962-1972 resort oświaty (od 1966 Ministerstwo Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, do 1971 na jego czele stał Henryk Jabłoński) dokonał uporządkowania systemu, przywrócono rangę formom opieki nad dzieckiem w rodzinie, wprowadzano nowe formy opieki, preferowano rodzinne domy dziecka. Przygotowano też szczegółowy raport o stanie oświaty w PRL, czym zapoczątkowano reformę systemu oświaty i wychowania. W 1972 powstało Ministerstwo Oświaty i Wychowania (na czele Jerzy Kuberski, od 1979 Józef Tejchma, od 1980 Krzysztof Kruszewski, od 1981 Bolesław Faron, od 1985 Joanna Michałowska-Gumowska). Opracowano program reformy szkolnictwa, a także systemu socjalno-opiekuńczego na wzór sowiecki. Wdrażanie rozpoczęto w 1978, lecz w 1980 wycofano się ze zmian. Pomysł ostatecznie porzucono w 1982. W 1987 powstało Ministerstwo Edukacji Narodowej (kierujący: Henryk Bednarski, od 1988 Jacek Fisiak).

Źródła: K. Bartnicka, I. Szybiak, Zarys historii wychowania, Warszawa 2001; Historia wychowania wiek XX, t. 1-2, red. J. Miąso, Warszawa 1980; Cz. Kupisiewicz, Szkolnictwo w procesie przebudowy. Geneza i kierunki reform oświatowych 1945-1995, Warszawa 1995; W. Ozga, Organizacja szkolnictwa w Polsce, Warszawa 1960; M. Pęcherski, M. Świątek, Organizacja oświaty w Polsce w latach 1917–1977. Podstawowe akty prawne, Warszawa 1978; M. Pyter, Prawne zasady funkcjonowania oświaty w Polsce Ludowej, „Studia Iuridica Lublinensia” 2015, v. 24, nr 4; A. Świecki, Oświata i szkolnictwo w Polsce Ludowej, Warszawa 1968.