Miejski Zakład Sierot im. Franciszka Józefa we Lwowie

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Miejski Zakład Sierot im. Franciszka Józefa we Lwowie – pierwszy publiczny zakład opieki całkowitej w Galicji. Powołany przez gminę miejską i stany galicyjskie w celu upamiętnienia wizyty cesarza Franciszka Józefa we Lwowie. Powstał w 1855. Pełna nazwa: Zakład Miejski Sierot im. Cesarza Franciszka Józefa i arcyksiężny Waleryi. Budynek od 1863 mieścił się przy ul. Zielonej i Jabłonowskich. Celem była nauka oraz wychowanie sierot, zarówno chłopców, jak i dziewcząt, które należały do gminy lwowskiej. Od 1866 obowiązkiem gminy było dbanie o pomoc ubogim, organizowanie zakładów opiekuńczych, ich utrzymanie oraz zapewnienie opieki medycznej poprzez kasy sieroce. Efektem miało być ukształtowanie młodych ludzi na „uczciwych i pożytecznych członków społeczeństwa”. Zakład ufundowano z kasy miejskiej. Pierwszym dyrektorem został Teofil Wunsch. W ośrodku zajęcia prowadziło 3 nauczycieli. Ponadto zatrudniano ochmistrzynię i 15 sług. Do zakładu przyjęto 170 wychowanków (104 chłopców i 66 dziewcząt). Liczba ta zwiększyła się w latach 1890-1910 z 189 do 217. Koszt rocznego utrzymania ze strony gminy wynosił 65 tys. koron. W 1885 Feliksa z Golejewskich Czarkowska ofiarowała zakładowi 122 tys. zł reńskich, dzięki czemu można było rozbudować zakład. Nadzór nad wydatkowaniem pieniędzy sprawował komitet, który wybierany był z grona radnych miejskich. Podlegał mu każdorazowy wybrany dyrektor. W 1892 dobudowano osobny pawilon dla dziewcząt. Przy ul. Łyczakowskiej mieściła się także filia dla niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym. Dzieci mieszkające w ośrodku uczęszczały do szkół ludowych. Po zakończeniu nauki w szkole młodzi ludzie mieli zapewniane przygotowanie zawodowe. Dziewczęta uczyły się prac ręcznych, które były przydatne w zajęciach domowych. Wyróżniający się w nauce kontynuowali edukację w szkole średniej. Zmarłych wychowanków zakładu chowano na cmentarzu Stryjskim. Złe warunki w budynku przy ul. Zielonej przyczyniły się do zmiany miejsca funkcjonowania Zakładu. W 1913 gmina miejska przystąpiła do budowy nowego gmachu przy ul. Kadeckiej na koszt gminy. Dzieci przeprowadziły się do nowego budynku w 1923. gmach przy ul. Zielonej zajęła Państwowa Szkoła Zawodowa Żeńska.

Źródła: J. Białynia-Chołodecki, Cmentarz Stryjski we Lwowie, Lwów 1913; J. Białynia-Chołodecki, Rys dziejów miejskich zakładów opieki nad dziećmi dawniej miejskiego zakładu sierot we Lwowie, Lwów 1928, Dziecko w  lokalnym  systemie pomocy  społecznej,  red. S. Czarnecka, Częstochowa 2002–2003; J. Gieryński, Lwów nieznany, Lwów 1938; A.  Haratyk, Rozwój opieki  nad dziećmi  i młodzieżą  w Galicji doby autonomicznej,  Wrocław 2002; A. Haratyk, Udział  społeczeństwa galicyjskiego  w  opiece nad  dziećmi  ubogimi i  osieroconymi (1867–1914), Kraków 2007; C. Kępski, Dziecko sieroce i opieka nad nim w Polsce w okresie międzywojennym, Lublin 1991; G. Kubik-Horodyński, Wychowanie i nauka ze stanowiska polityki socyalnej, Lwów 1898; M. Łapot, Z dziejów opieki nad żydowskim dzieckiem sierocym we Lwowie (1772-1939), Gliwice 2011.