Marcinkowski Karol

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Marcinkowski Karol – ur. 23.06.1800 w Poznaniu, zm. 6 XI 1846 w Dąbrówce Ludomskiej; lekarz, społecznik, propagator pracy organicznej, powstaniec. Po upadku powstania listopadowego na emigracji, po powrocie na ziemie polskie i wyjściu z więzienia w 1837 podjął praktykę lekarską, lecząc nierzadko bezpłatnie pacjentów ze wszystkich grup społecznych. Zaangażował się w działalność społeczną, stał się też znanym w zaborze pruskim zwolennikiem pracy organicznej. Był członkiem propagującego postęp społeczny Kasyna Gostyńskiego, w 1838 jednym z inicjatorów powstania spółki akcyjnej dla budowy Bazaru, jej późniejszy dyrektor. 19.04.1841 stanął na czele założonego w jego mieszkaniu, a przygotowanego w toku dyskusji prowadzonych w Kasynie Gostyńskim Towarzystwa Naukowej Pomocy dla Młodzieży Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Celem Towarzystwa było finansowanie stypendiów dla ubogiej młodzieży, Marcinkowski aktywnie działał na rzecz pozyskiwania środków na jego funkcjonowanie. Wyszukiwaniem kandydatów na studia wyższe zajmowały się komitety powiatowe towarzystwa w porozumieniu ze szkołami gimnazjalnymi, ważną rolę w tym procesie odgrywali szeroko zaangażowani księża. Obok przyszłych studentów drugą grupę stypendystów stanowili kierowani do seminariów nauczycielskich kandydaci na nauczycieli szkół elementarnych, a kolejną dzieci, które po ukończeniu 12 roku życia kierowano na naukę rzemiosła, co miało pomóc zlikwidować deficyt wykwalifikowanych rzemieślników w zaborze pruskim. W połowie 1844 Towarzystwo miało 266 stypendystów, z czego 18 na studiach wyższych, 118 w gimnazjach, 65 w seminariach, 41 w szkołach przygotowawczych, 24 w fabrykach lub u rzemieślników. W końcu życia Marcinkowskiego Towarzystwo prowadziło kilkanaście burs dla stypendystów (10 z nich działało w Poznaniu).

Źródła: W. Jakóbczyk, Doktór Marcin: Jan Karol Marcinkowski 1800-1846, Poznań 1946; tenże, Karol Marcinkowski 1800-1846, Warszawa – Poznań 1981; tenże, Marcinkowski Karol [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Warszawa – Poznań 1983; M. Kośka, Adam Tytus Działyński * Karol Marcinkowski, Warszawa 2003; W. Molik, Kult Karola Marcinkowskiego, Poznań 1996.