Mamki

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Mamki – kobiety karmiące własnym mlekiem nie swoje dzieci. Karmienie przez mamki było przez wieki jedyną alternatywą dla karmienia przez matkę. Zjawisko posiada długie tradycje. W Europie rozpowszechnione było zwłaszcza we Francji, stając się niemal formą zarobkowania. Największy rozkwit we Francji przypada na XVII i XVIII wiek. Do form mamczarstwa zaliczano: przyjmowanie dzieci z prywatnych domów na karmienie i wychowanie; wynajmowanie mamki (przyjmowanie jej we własnym domu); wynajmowanie mamek przez szpitale i domy opieki nad niemowlętami; wynajmowanie mamek przez instytucje publiczne (lokalne) dla dzieci porzuconych. Na ziemiach polskich mamczarstwo było mniej rozpowszechnione, co wynikało z rolniczego charakteru gospodarki i wiejskiego trybu życia ludności. Zwyczaj istniał przede wszystkim wśród warstw zamożniejszych. Wraz z uprzemysłowieniem zapotrzebowanie rosło także wśród innych warstw. W okresie międzywojennym, wraz z rozpowszechnianiem sztucznego żywienia oraz rozwojem instytucji wsparcia („Kropla Mleka”, kuchnie mleczne, stacje mleczne), popyt na usługi mamek (karmicielek) malał. W 1924 wydano rozporządzenie określające prawa i obowiązki kobiet karmiących obce niemowlęta. Ustalono warunki, które musiała spełnić sama karmicielka oraz warunki sanitarne lokalu, w którym odbywało się karmienie. W okresie międzywojennym zaczęto zakładać lactaria, w których wykorzystywano mleko kobiet, które chciały je oddać lub sprzedać. Pierwsze lactarium powstało przy „Kropli Mleka” w Łodzi. Po II wojnie światowej zwyczaj mamczarstwa zaniknął. Istotną rolę spełniły instytucje wsparcia kobiet, coraz większy dostęp do sztucznego mleka oraz działalność lactariów. Ostatnie lactarium zlikwidowano w 1999 (działało przy Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi).

Źródła: M. Erlichówna, Odżywianie noworodków zdrowych i chorych, Warszawa 1931; Rozporządzenie Min. Pracy i Opieki Społecznej z dnia 14 października 1924 r. wydane w porozumieniu z Min. Spraw Wewnętrznych w sprawie praw i obowiązków kobiet karmiących obce niemowlęta, Dz. U. 1924, nr 94, poz. 876; S. Silska, Ewolucja poglądów na żywienie niemowląt w XIX i XX wieku, Poznań 2013 [praca doktorska Uniwersytet Medyczny w Poznaniu]; T. Sioda, M. Krawczyński, Mamka i jej rola w ewolucji sposobów żywienia niemowląt, „Pediatria Polska” 2012, nr. 87.