Małe formy wczasów

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Małe formy wczasów– organizowane przez Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, przeznaczone dla dzieci z rodzin w trudnej sytuacji materialnej. Funkcjonujące od lat 50. XX w. do 2007. Stały się powszechne w latach 70. XX w. W 1977 objętych nimi było ok. 1 mln dzieci. Początkowo prowadzone były tylko przez TPD, z czasem przez innych organizatorów. Formuła oparta została na „punkcie małych wczasów” – ośrodka otwartego przez ok. 8 godzin dziennie podczas ferii zimowych i latem. Oferował on opiekę nad dzieckiem w miejscu jego zamieszkania przez miesiąc lub dwa. Punkty uruchamiano przy pomocy zarządów miejskich lub dzielnicowych TPD. Grupy dzieci nie były stałe, a uczestnictwo w nich było dobrowolne, miały zachęcać atrakcyjnymi zajęciami. Punkty prowadzili wychowawcy odpowiedzialni za program zajęć i bezpieczeństwo dzieci. Byli zatrudniani przez zarządy miejskie lub dzielnicowe. Jeden wychowawca prowadził grupę nie większą niż 30 dzieci. Punkty mieściły się w świetlicach środowiskowych lub ogniskach, domach kultury, szkołach, klubach sportowych, lokalach spółdzielni mieszkaniowych. Kiedy nie było lokalu zajęcia prowadzone były w namiotach rozstawianych na osiedlu. Przeważnie punkt wczasów zapewniał dzieciom 1-2 posiłki dziennie organizowane w barach mlecznych, stołówkach zakładów lub w szkołach. Zajęcia były planowane podobnie jak na półkoloniach: organizowano wycieczki, biwaki, ogniska, zajęcia sportowe w klubach, pływalniach, kortach, boiskach, salach gimnastycznych, pod opieką trenerów i instruktorów. Zajęcia organizowano też na terenie ogródków działkowych. Towarzystwo Przyjaciół Dzieci organizowało wypożyczalnie sprzętu turystycznego, zabawowego, sportowego, zabiegało o zwolnienie z opłat za korzystanie z basenów, transportu miejskiego, teatrów dziecięcych, cyrków, starało się o przygotowywanie specjalnych repertuarów przez placówki kulturalno-oświatowe. Wczasy próbowano organizować też na wsi, ale ta forma się tam nie rozwinęła.

Źródła: 90 lat TPD w Okręgu Krośnieńskim, Krosno 2009; Z. Krzemiński, A. Lewandowska, Historię mamy długą i bogatą, „Przyjaciel Dziecka” 2011, nr 1–6; A. Rydzewska, M. Krzyżaniak, Rekreacja najmłodszych mieszkańców miast na przykładzie ogrodów jordanowskich Poznania, „Nauka Przyroda Technologie” 2009, t. 3, z. 1; B. Tracewski, 75 lat społecznej służby Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, Warszawa 1997.