Lubomirski Jan Tadeusz

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Lubomirski Jan Tadeusz – ur. 24.10.1826 w Stanisławowie, zm. 7.04.1908 w Warszawie; działacz społeczny, oświatowy i ekonomiczny. Absolwent Liceum Aleksandryjskiego w Petersburgu (1846). Do 1852 podróżował po Syberii, Francji i Anglii, później zamieszkał w Warszawie. Zaangażował się w działalność Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności jako członek sekcji ochron. W latach 1858-1859 wiceprezes, w latach 1860-1863 prezes Administracji Ogólnej Towarzystwa. Od 1858 przewodniczący rady szczegółowej Instytutu Oftalmicznego im. Edwarda Lubomirskiego. Udzielał wsparcia finansowego na rozwój ekonomiczny i kulturalny. Do 1861 otwarto 4 bezpłatne czytelnie, 14 szkół wieczorowych dla rzemieślników i czeladników. Nauka obejmowała kształcenie z zakresu języka i literatury polskiej, podstaw matematyki i przyrody. Organizator niedzielnych kursów dla służących. Jako pierwszy w Warszawie tworzył kasy oszczędnościowe dla najuboższych. Inicjator powstania oraz sponsor wydania „Biblioteki Rzemieślnika Polskiego”.  Założyciel Spółki Zjednoczonych Stolarzy (1862). W 1863 powołany przez Mariana Langiewicza na kierownika Wydziału Spraw Zagranicznych rządu powstańczego, kierował Komisją Kodyfikacyjną, następnie Wydziałem Spraw Wewnętrznych. Więziony w warszawskiej cytadeli, zesłany do Niżnego Nowogrodu. Powrócił w 1865. Prezes Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności w latach 1870-1895. Współzałożyciel Towarzystwa Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych, zakładu wychowawczego w Studzieńcu oraz Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. W 1880 wybudował szkołę krawiecką Stowarzyszenia Zjednoczonych Majstrów Krawieckich. Organizator akcji wydawniczej mającej na celu rozpowszechnienie nauki języka polskiego i historii. Wspierał działalność Kazimierza Promyka, założyciel 4 ochronek w swoim prywatnym majątku w Małej Wsi, gdzie nielegalnie nauczano czytania i pisania. Aktywnie zaangażowany w opiekę nad zabytkami historycznymi, autor pionierskich prac w zakresu historii gospodarczej Polski.

Źródła: K. Kaszewski, Książe Jan Tadeusz Lubomirski, Warszawa 1908;  F. Kierski, Podręczna encyklopedia pedagogiczna, t.1, Warszawa 1923; S. Konarski, Lubomirski Jan Tadeusz, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 18, Wrocław 1973; J. T. Lubomirski, Encyklopedia rolnictwa i wiadomości związek z niem mających, t. 1, Warszawa 1873; M. Piotrkowska-Marchewa, Jana Tadeusza Lubomirskiego (1826-1908) refleksje o opiece społecznej i filantropii u Francuzów i Anglików [w:] Studia z dziejów XIX i XX wieku, red. T. Kulak, Wrocław 2005.