Kuchnie ludowe

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Kuchnie ludowe – placówki realizujące dożywianie ludności, w tym dzieci, funkcjonujące w szczególności w okresie tzw. ratownictwa społecznego w pierwszych latach po II wojnie światowej. Nazywane również kuchniami powszechnymi lub społecznymi. Działalność kuchni ludowych ukierunkowana była przede wszystkim na pomoc dla najbardziej zagrożonych, w tym przede wszystkim dzieci, zwłaszcza wśród ludności repatriowanej, podróżującej czy pozbawionej jakiejkolwiek środków do życia. Akcja realizowana była przez pomoc indywidualną, poprzez wspomaganie rodzin (w tym zwłaszcza wielodzietnych) lub też zbiorowo przez dożywianie dzieci na terenie szkół, przedszkoli i różnych zakładów opiekuńczych. Z zasady akcja rozwijana była przez organizacje dobroczynne i miała charakter lokalny. Formy były zróżnicowane i zależały od lokalnych uwarunkowań, potrzeb i możliwości finansowych organizacji. Do znaczniejszych organizacji prowadzących kuchnie należały: Centralny Komitet Opieki Społecznej, Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Polski Czerwony Krzyż, „Caritas”. Pewien udział miały również samorządy. Akcja finansowana była ze środków publicznych, środków własnych organizacji, względnie z pomocy zagranicznej. Według dostępnych danych w okresie 01.06.1946-31.12.1947 działało łącznie 1300 kuchni (11 państwowych, 64 samorządowe, 1225 instytucji dobroczynnych)m które wydały 71195 tys. posiłków (państwowe 361 tys., samorządowe 7155 tys., instytucji dobroczynnych 63719 tys.), w 1948 kuchni było 995 (samorządowych 95, instytucji dobroczynnych 900), wydały one 60834 tys. posiłków (odpowiednio: 6862 tys., 53972 tys.). Kuchnie wydawały najczęściej jednodaniowe posiłki. W kolejnych latach kuchnie powszechne ulegały likwidacji, a dożywianie dzieci realizowano w ramach systemu edukacyjnego i poprzez zakłady pracy, związane to było z zakończeniem akcji ratownictwa społecznego oraz reformą systemu opiekuńczego (w tym likwidacją instytucji dobroczynnych).

Źródła: Archiwum Akt Nowych, Centralny Komitet Opieki Społecznej, sygn. 200, Sprawozdanie i zarys historyczny Centralnego Komitetu Opieki Społecznej; AAN, CKOS, sygn. 200, Zestawienie liczbowe opieki nad dzieckiem za rok 1948; M. Brenk, K. Chaczko, R. Pląsek, Organizacja pomocy społecznej w Polsce 1918-2018, Warszawa 2018; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; W. Majka, Rola dobroczynności w życiu społecznym, „Roczniki Filozoficzne” 1960, nr 2; Rocznik statystyczny 1948, Warszawa 1949; Rocznik statystyczny 1949, Warszawa 1950.