Kryterium dochodowe

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Kryterium dochodowe – próg dochodowy zwany niekiedy progiem wejścia do systemu pomocy społecznej, jedno z podstawowych i obligatoryjnych warunków przyznania świadczenia z pomocy społecznej (drugim jest wystąpienie w odniesieniu do osoby lub rodziny jednego z ryzyk socjalnych, wymienionych w ustawie o pomocy społecznej). Początkowo kryterium dochodowe uzależnione było od kategorii minimalnej emerytury. Zasada ta wprowadzona została w Polsce Ludowej. W 1992 utworzono odrębne kryterium w odniesieniu do gospodarstw wiejskich liczone na podstawie hektara przeliczeniowego (2 ha). W 1996 podstawą obliczania stała się tzw. skala ekwiwalentności OECD: 1:07:05. Zgodnie z nią wartość 1 przysługuje głowie gospodarstwa domowego, 0,7 – partnerce lub partnerowi, 0,5 – pierwszemu i kolejnym dzieciom w danym gospodarstwie domowym. Skutkiem zmian dla gospodarstw wieloosobowych próg ubóstwa obniżył się, co ograniczyło dostęp do świadczeń dla niektórych wcześniej uprawnionych. W ustawie o pomocy społecznej z 2004 kryterium dochodowe oparto na zmodyfikowanym minimum egzystencji (próg interwencji socjalnej),  zwanym też minimum biologicznym. Jednocześnie ustalono mechanizm weryfikacji co 3 lata, uwzględniający wyniki badań progu interwencji socjalnej. Wysokość kryterium dochodowego ogłaszana jest przez właściwego ministra na podstawie badań przeprowadzanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych i opinii Rady Dialogu Społecznego (wcześniej Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych). W ustawie występuje kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie i kryterium dochodowe rodziny. Wysokość kryterium dochodowego wprost określa krąg uprawnionych. W latach 2004-2010 zamrożenie kwot kryterium dochodowego doprowadziło do zmniejszenia liczby dzieci – beneficjentów zasiłku rodzinnego o ponad 2,5 mln (46%). Od 2023 waloryzacja przeprowadzana co trzy lata dokonywana jest w taki sposób aby kwota wyniosła tyle, jakby była prowadzona każdego roku.

Źródła: Meritum. Pomoc społeczna. Wsparcie socjalne, red. I. Sierpowska, Warszawa 2016; Polityka dochodowa, rodzinna i pomocy społecznej w zwalczaniu ubóstwa i wykluczenia społecznego. Tendencje i ocena skuteczności, red.: B. Balcerzak-Paradowska, S. Golinowska, Warszawa 2009; Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej, Dz. U. 2005, nr 211, poz. 1762; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U. 2004, nr 64, poz. 593.