Komitet Obywatelski Miasta Warszawy

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Komitet Obywatelski Miasta Warszawy – organizacja społeczna założona w Warszawie 1.08.1914, formalnie podporządkowana powstałemu we wrześniu 1914 Centralnemu Komitetowi Obywatelskiemu, cechująca się jednak znacznym zakresem samodzielności i nastawiona na przekształcenie w przyszłości w organ władzy samorządowej w mieście. Komitet decyzją władz rosyjskich umiejscowiony został przy Magistracie Miasta Warszawy, co zwiększało możliwości pozyskiwania środków. Przewodniczącym został Zdzisław Lubomirski, jego zastępcą Piotr Drzewiecki. Działalnością pomocową zajmowały się dwa spośród wydziałów Komitetu – Dobroczynności oraz Pomocy dla Ludności, do którego należały m. in. Komisja Opieki nad Dziećmi oraz Komisja Opieki nad Młodzieżą Szkolną. Podstawowym źródłem wpływów Komitetu były ofiarność społeczna, dotacje Magistratu oraz rosyjskich organizacji z Komitetem Wielkiej Księżnej Tatiany na czele. W ramach działalności ratunkowo-dobroczynnej Komitet Obywatelski wydawał potrzebującym żywność i obiady, bony na obiady w tanich kuchniach. Założył 25 tanich kuchni i herbaciarni, dostarczał odzież dla potrzebujących, utworzył 25 schronisk dla bezdomnych, 5 szpitali, 18 gospod – hoteli, internat dla dzieci; zapewnił tanie mieszkania dla 15 tys. rodzin. Poza tym Sekcja Bezdomnych Żydów utworzyła 94 schroniska dla uchodźców. Komisja Opieki nad Dziećmi zorganizowała 15 ochron i 12 szkół, w których opiekę z wyżywieniem znalazło blisko 2,2 tys. podopiecznych. Kolejne 4,3 tys. dzieci komisja umieściła w innych zakładach opiekuńczych. Komisja Opieki nad Młodzieżą Szkolną podjęła działalność na rzecz odbudowy szkolnictwa polskiego w Warszawie. Wraz z zajęciem miasta przez państwa centralne władze rosyjskie oddały w ręce Komitetu Obywatelskiego większość gospodarki miejskiej i zadań w zakresie opieki nad ludnością (Komitet rozwiązany został w maju 1916).


Źródła: W. Grabski, A. Żabko-Potopowicz, Ratownictwo społeczne w czasie wojny [w:] Polska w czasie Wielkiej Wojny (1914-1918). Tom II Historia społeczna, red. M. Handelsman, Warszawa 1932; M. Motas, Z dziejów samopomocy w Warszawie podczas I wojny światowej (sierpień 1914 – wrzesień 1915) [w:] Warszawa popowstaniowa. Z. 2. 1864-1918, red. S. Kalabiński, R. Kołodziejczyk, Warszawa 1969; M. Przeniosło, Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921, Kielce 2017; V. Urbaniak, Warszawa i jej mieszkańcy w latach Wielkiej Wojny w świetle źródeł z Archiwum Państwowego w Warszawie [w:] O wojnę powszechną za wolność ludów… I wojna światowa na ziemiach polskich – aspekty społeczne, polityczne i militarne, red. R. Kotowski, L. Michalska-Bracha, M. Przeniosło, Kielce 2014.