Komisje opieki społecznej

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Komisje opieki społecznej – instytucje opieki społecznej powołane do życia rozporządzeniem Prezydenta z 6.03.1928 o opiekunach społecznych i komisjach opieki społecznej. Gminne, powiatowe i wojewódzkie komisje opieki społecznej miały stać się ciałem zbiorowym odpowiedzialnym za realizację przez władze samorządowe przepisów ustawy o opiece społecznej z 1923. Rozporządzenie nakładało na każdą gminę miejską oraz gminy wiejskie liczące powyżej 5 tys. mieszkańców obowiązek utworzenia gminnej komisji opieki społecznej. Na jej czele stał przewodniczący zarządu gminy lub wyznaczony przez niego członek zarządu, w jej skład wchodzili wybrani przez radę gminy członkowie tej rady oraz opiekunowie społeczni (w miastach wydzielonych w skład komisji wchodzić mogli również przedstawiciele miejscowych organizacji społeczno-opiekuńczych). Komisje pełniły funkcje opiniodawcze i inicjujące w sprawach związanych z opieką społeczną na terenie gminy (organizacja i sposób wykonywania opieki, koordynowanie działań opiekuńczych, sprawozdania opiekunów społecznych, podział gminy na okręgi opiekuńcze, preliminarz wydatków na opiekę społeczną). Analogiczną rolę na terenie związków powiatowych odgrywały powiatowe komisje opieki społecznej, w skład których wchodzili przewodniczący wydziału powiatowego lub desygnowany przez niego członek wydziału, przedstawiciele sejmiku powiatowego, opiekunowie społeczni z terenu powiatu oraz przedstawiciele organizacji pomocowych. Na poziomie województw działały wojewódzkie komisje opieki społecznej z wojewodami na czele. Do 1932 zorganizowano w Polsce 6519 gminnych wiejskich, 600 gminnych miejskich, 277 powiatowych oraz 15 wojewódzkich komisji opieki społecznej, do końca 1938 ich liczba zmniejszyła się do 2698 komisji w gminach wiejskich, 499 w gminach miejskich, 216 powiatowych i 13 wojewódzkich. Po wojnie wraz z likwidacją samorządu i stalinizacją opieki społecznej straciły rację bytu.

Źródła: Dekret z dnia 22 października 1947 r. w sprawie mocy obowiązującej niektórych przepisów ustawodawstwa z zakresu opieki społecznej, Dz. U. 1947, nr 65, poz. 389; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; S. Grocholski, E. Chwalewik, O opiekunach społecznych i komisjach opieki społecznej. Zbiór przepisów z wyjaśnieniami, Warszawa 1929; Mały Rocznik Statystyczny 1939; R. Pląsek, Rozwój instytucji pomocy społecznej w okresie 1918-1939 [w:] Pomoc społeczna. Idea – rozwój – instytucje, red. E. Bojanowska, K. Chaczko, J. Krzyszkowski, E. Zdebska, Warszawa 2022; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 r. o opiekunach społecznych i komisjach opieki społecznej, Dz. U. 1928, nr 29, poz. 267.