Kasy chorych

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Kasy chorych – instytucje powszechnego ubezpieczenia chorobowego powstałe na mocy ustawy z 19.05.1920 poprzedzonej dekretem o obowiązkowym ubezpieczeniu na wypadek choroby z 11.01.1919. W myśl obu aktów prawnych kasy chorych miały być zakładane w powiatach oraz w miastach liczących powyżej 50 tys. mieszkańców. Do 1928 powstało w kraju 287 kas chorych. Wskutek przeprowadzonej w 1930 reorganizacji ich liczba została zredukowana do 100 jednostek zastąpionych w 1934 przez ubezpieczalnie społeczne. Kasy, a później ubezpieczalnie, obok zagwarantowania opieki lekarskiej, miały również obowiązek wypłacania świadczenia macierzyńskiego dla ubezpieczonych kobiet, obejmującego zasiłek przysługujący przez okres 8 tygodni, w tym 6 tygodni przypadających po porodzie; matkom karmiącym gwarantowano zasiłek w naturze lub gotówce od dnia zakończenia pobierania zasiłku połogowego na okres maksymalnie 12 tygodni. Kasy chorych ubezpieczeniem od choroby i macierzyństwa objęły w końcu lat 20. blisko 2,7 mln ubezpieczonych oraz członków ich rodzin (łącznie ok. 5 mln osób), zapewniając dzieciom znajdującym się na utrzymaniu objętych asekuracją pracowników dostęp do bezpłatnej, a po 1933 niskopłatnej opieki lekarskiej oraz lekarstw. W okresie wielkiego kryzysu liczba objętych ubezpieczeniem chorobowym się zmniejszyła i w II połowie lat 30. wynosiła nieco ponad 2 mln, zaś wraz z członkami rodzin, w tym dziećmi, sięgała 4,5 mln osób (13-14% populacji). Kasy chorych początkowo najwięcej środków wydawały na zasiłki chorobowe, z czasem przewagę zyskały świadczenia związane z zapewnieniem opieki lekarskiej oraz leczenia szpitalnego ubezpieczonych i członków ich rodzin. W latach 30. ubezpieczalnie społeczne, zgodnie z regulacjami ustawy scaleniowej z 1933, obok wydatków na lecznictwo, pewne środki przeznaczały na działania związane z profilaktyką zdrowotną kierowaną m. in. do dzieci i młodzieży oraz kobiet ciężarnych.

Źródła: E. Boczkowski, Analiza i ocena działalności ubezpieczenia chorobowego w latach 1933-1938 pod względem administracyjno-lekarskim i organizacyjnym, Warszawa 1939; Dekret o obowiązkowym ubezpieczeniu na wypadek choroby, Dz. Praw 1919, nr 9, poz. 122; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Ustawa z dn. 19 maja 1920 r. o obowiązkowym ubezpieczeniu na wypadek choroby, Dz. U. 1920, nr 44, poz. 272.