Jeżewski Kazimierz

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Jeżewski Kazimierz – ur. 1.03.1877 w Ciernie, zm. 15.03.1948 w Warszawie, pedagog, wychowawca. W czasie rewolucji 1905 zaangażował się w działalność Komitetu Sienkiewiczowskiego organizującego akcję wspierania dzieci robotniczych, później założył Komitet Obywatelski pomagający dzieciom głodującym i bezdomnym. W 1906 utworzył Towarzystwo Opieki nad Dzieckiem. W 1907 stanął na czele komitetu założycielskiego Towarzystwa Gniazd Sierocych opierającego się na koncepcji Lidii von Wolfring wychowania sierot w rodzinnych domach. Towarzystwo powstało w Galicji w 1908, przy wsparciu Marii Konopnickiej, Elizy Orzeszkowej i Henryka Sienkiewicza. W 1909 założyło w Stanisławowczyku k. Przemyśla pierwsze gniazdo sieroce ufundowane przez ks. Karolinę Lubomirską. Na czele stanął Jeżewski zdobywający w ten sposób doświadczenie pedagogiczne i społeczne. Kolejne gniazda powstały w Galicji i Królestwie Polskim (w 1914 było ich 8). Od 1911 Jeżewski wydawał „Rocznik Gniazd Sierocych”  (od 1917 „Gnieździak”). Głosił konieczność przejścia od wychowania masowego do wychowania zindywidualizowanego prowadzonego w małych grupach wzorowanych na rodzinie, ze szczególną rolą w procesie wychowania przybranych rodziców. W 1917 ogłosił projekt tworzenia tzw. wiosek sierocych skupiających kilka gniazd sierocych, zwanych wioskami kościuszkowskim. Mimo rezolucji Sejmu Ustawodawczego z 1919 Towarzystwo Wiosek Kościuszkowskich powołane zostało dopiero decyzją rządu w 1929. Pierwsza „wioska” powstała w Rogoźnie pod Grudziądzem, nie odniosła jednak sukcesu i wchodzące w jej skład gniazda przestały istnieć. W tym czasie Jeżewski zorganizował w Warszawie 2 bursy dla młodzieży oraz fundusz kształcenia zawodowego. W okresie okupacji prowadził 5 gniazd sierocych oraz 2 bursy. W 1945 został członkiem Centralnego Komitetu Opieki Społecznej, w 1946 korzystając ze wsparcia władz podjął akcję tworzenia wiosek kościuszkowskich, których założył 6. W 1947 został prezesem honorowym Towarzystwa Gniazd Sierocych i Wiosek Kościuszkowskich.


Źródła: W. Błońska, Jeżewski Kazimierz [w:] Słownik pedagogów polskich, red, W. Bobrowska-Nowak, D. Drynda, Katowice 1998; W. Kowalski, Wioski Dziecięce SOS – idea i zmiany, Lublin 1918; B. Cichy, Życie i działalność społeczno-pedagogiczna K. Jeżewskiego [w:] Pedagog czynu – Kazimierz Jeżewski, red. B. Cichy, Warszawa 1978; A. Stelmachowski, Kontynuacja idei pedagogicznych Kazimierza Jeżewskiego w działalności opiekuńczo-wychowawczej, tamże; M. Winiarski, Pedagogika opiekuńcza K. Jeżewskiego (wybrane zagadnienia), tamże; W. Wiśniewska, Kazimierz Antoni Jeżewski jako człowiek, pedagog i twórca Gniazd Sierocych, Częstochowa 1994.