Instruktorka rodzin zastępczych

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Instruktorka rodzin zastępczych – instytucja opiekuna wyspecjalizowanego w opiece nad dzieckiem w rodzinie zastępczej i rodziną sprawującą pieczę zastępczą, uczestniczącego w przeprowadzeniu procedury przekazania dziecka rodzinie pod opiekę. Instytucja rodziny zastępczej w Drugiej Rzeczypospolitej na szerszą skalę rozwijała się od 1932 wskutek decyzji Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej zarządzającej przejście od opieki zakładowej do opieki otwartej. W 1936 wykazano 6175, a w 1938 8447 rodzin zastępczych. Brakowało jasnej procedury przekazywania dzieci do rodzin, stąd przyjmowane rozwiązania miały charakter lokalny. W Warszawie przydzielanie dzieci do rodzin zintensyfikowano w 1934. Procedury adopcyjne opierały się o przepisy z 1825. Nowe przepisy, dostosowane do nowej rzeczywistości, uchwalono dopiero 13.07.1939. W stolicy ukształtowała się praktyka instytucji instruktorki rodzin zastępczych (opiekunki rodzin zastępczych). Instruktorka pracę wykonywała z ramienia miejskiego wydziału opieki społecznej. Zakładano, że na jedną opiekunkę nie powinno przypadać więcej niż 100 dzieci. Instytucja opiekunki była również odpowiedzią na brak społecznego zaufania do praktyki oddawania dzieci do rodzin zastępczych. Instruktorka prowadziła selekcję rodzin (wywiady domowe przed oddaniem dziecka do rodziny, lustracja warunków materialnych rodziny i miejsca zamieszkania), uczestniczyła w procesie doboru dziecka do rodziny, prowadziła procedurę zapoznania dziecka z rodzicami, w tym wizyty dziecka w przyszłym, nowym domu, W pierwszym okresie po oddaniu dziecka, w szczególności w pierwszym roku, prowadziła systematyczne kontrole sprawowania przez rodzinę opieki nad dzieckiem. Dotyczyło to zwłaszcza rodzin nieposiadających doświadczenia w wychowywaniu dzieci. W sytuacjach trudnych wychowawczo opiekunka wspierała rodzinę we współpracy z poradnią pedologiczną.

Źródła: R. Kisielewska-Zawadzka, Dziecko w rodzinie przybranej, „Opiekun Społeczny” 1937, nr 15; R. Kisielewska-Zawadzka, Społeczne i psychologiczne podstawy oddawania dzieci do rodzin zastępczych, „Opiekun Społeczny” 1937, nr 8; Mały rocznik statystyczny 1939, Warszawa 1939; R. Pląsek, Opieka zastępcza w międzywojennej Polsce, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2018, nr 7; R. Rudzińska, ...sierota i dziecko opuszczone winno być wzięte w opiekę i wspomagane..., „Opiekun Społeczny” 1938, nr 9; Ustawa z dn. 13.07. 1939 r. o ułatwieniu przysposobienia małoletnich, Dz. U. 1939 nr 63, poz. 416.