Indoktrynacja podopiecznych państwowych placówek wychowawczych

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Indoktrynacja podopiecznych państwowych placówek wychowawczych – realizowany w latach 1948-1956 i będący nieodłączną częścią stalinizacji życia politycznego i społecznego w Polsce element wychowania podopiecznych placówek opiekuńczych ściśle nawiązujący do indoktrynacji mającej miejsce w ówczesnym systemie oświaty. Celem podjętych na szeroką skalę w 1948 działań miało być wychowywanie, w oparciu o wywodzącą się z ZSRR pedagogikę socjalistyczną, przebywających w zakładach opiekuńczych dzieci na „pełnowartościowych obywateli”, w pełni identyfikujących się z ustrojem socjalistycznym. Pedagogika ta, reprezentowana przez Antona Makarenkę, stawiała przed wychowaniem określone cele społeczne, których efektem było kreowanie społeczeństwa bezklasowego i świadomej potrzeby życia w kolektywie, będącym najskuteczniejszym sposobem rozwiązywania wszelkich problemów wychowawczych. Podobnie jak w systemie oświaty powszechnej przed placówkami opiekuńczymi stawiano zadanie wychowania „nowego człowieka” o moralności socjalistycznej (jednym ze środków osiągnięcia tak rozumianego celu miała być przynależność wychowanków domów dziecka do komunistycznych organizacji młodzieżowych). Z czasem wprost określanym celem stało się również „kształtowanie naukowego światopoglądu dziecka”, które miało być przygotowane do udziału w budownictwie socjalistycznym. Propagowane przez władze wychowanie miało być z założenia polityczne i pomagać w kształtowaniu nowego typu człowieka, będącego pionierem reprezentującym głoszone przez komunistów postulaty życia politycznego, społecznego i gospodarczego i aktywnie uczestniczącym w budowie nowego społeczeństwa. Integralną częścią takiego wychowania było dążenie do stworzenia z wychowanka ofiarnego i zahartowanego, czujnego na knowania wroga klasowego i przejawy wrogiej ideologii  budowniczego socjalizmu, będącego zarówno płomiennym patriotą ludowej ojczyzny, jak też gorącym internacjonalistą, nieprzejednanym w walce z wrogiem klasowym.

Źródła: P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; D. Jarosz, Ideologizacja wychowania dzieci w Polsce (1948-1956): słowa i czyny [w:] Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce, cz. 2. Stulecie XIX i XX, red. E. Mazur, Warszawa 2003; E. Kryńska, S. W. Mauersberg, Indoktrynacja młodzieży szkolnej w Polsce w latach 1945-1956, Białystok 2003; Kształtowanie naukowego światopoglądu dziecka, „Dzieci i Wychowawca” 1950, nr 5; L. Szuba, Polityka oświatowa państwa polskiego w latach 1944-1956, Lublin 2002.