Higiena szkolna po II wojnie światowej

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Higiena szkolna po II wojnie światowej – system instytucji i działań o charakterze profilaktycznym i leczniczym skierowany do uczniów szkół. W pierwszych latach po II wojnie światowej (1945-1952) realizowano odbudowę higieny szkolnej opierając się na wzorcach przedwojennych. Działania ogniskowały się wokół zagadnień związanych z ratownictwem dzieci, które doznały uszczerbku w czasie wojny, ograniczaniem rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych (w tym w szczególności gruźlicy), przeciwdziałaniem szerzenia się wszawicy, a także dożywianiem dzieci. W tym okresie realizowano badania okresowe uczniów. Nad szkołami podstawowymi nadzór sprawował resort zdrowia, średnimi – resort edukacji, szkolnictwem zawodowym – resorty przemysłowe. W 1952 zagadnienia opieki zdrowotnej w szkołach zostały scentralizowane w resorcie zdrowia. Higiena szkolna stała się jednym z elementów państwowej służby zdrowia (po 1956 zwana szkolną służbą zdrowia). Uczniowie otrzymali dostęp do opieki zdrowotnej (możliwość korzystania z całego dostępnego zaplecza diagnostycznego i specjalistycznego). W tym czasie powstała koncepcja poradni zdrowego dziecka szkolnego. Pierwszy raz zrealizowana została w szkolnej Przychodni Lekarskiej nr 1 w Warszawie (pomysłodawcą był Klemens Sokal), a następnie stała się pierwowzorem wojewódzkich przychodni higieny szkolnej. W latach 1963-1975 wdrażano model szkolnej służby zdrowia. Istniały dwa warianty: model miejski (wydzielony z systemu służby zdrowia, podstawową jednostką była poradnia szkolna) oraz model wiejski (bez wydzielonych struktur w szkole, rolę tę pełnił gminny lub wiejski ośrodek zdrowia). Centrami praktyki higieny szkolnej były wojewódzkie przychodnie higieny szkolnej. Działały także poradnie medycyny szkolnej. Od 1975 realizowano koncepcję medycyny wieku rozwojowego. Przesunięto punkt zainteresowania aż do 18 roku życia. Stworzono kompleksowy program profilaktyczny dla całej populacji (w tym wczesną diagnostykę odchyleń od prawidłowości w rozwoju i stanie zdrowia).

Źródła: P. Juśko, Z zagadnień prawno-organizacyjnych opieki zdrowotnej nad uczniami w szkołach podstawowych w Polsce w latach 1945–1961 (w świetle Dzienników Urzędowych Ministerstwa Oświaty), „Kultura – Przemiany – Edukacja” 2021, t. 9; S. B. Radiukiewicz, Medycyna szkolna – pojęcie, zakres, historia [w:] Medycyna szkolna, red. S. B. Radiukiewicz, Warszawa 1987;  J. Serejski, Historia najnowsza medycyny i higieny szkolnej (1945-1973), Warszawa 1983; B. Woynarowska, Historia i drogi rozwojowe medycyny szkolnej [w:] Zdrowie i szkoła, red. B. Woynarowska, Warszawa 2000.