Harcerska Operacja „Bieszczady 40”

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Harcerska Operacja „Bieszczady 40” – ogólnopolska akcja społeczna opierająca się na intensywnej pracy wychowawczej prowadzona w latach 1974-1980. Przeznaczona dla młodzieży starszoharcerskiej zrzeszonej w Związku Harcerstwa Polskiego. Zapoczątkowana uchwałą Rady Ministrów z 2.03.1973 w sprawie aktywizacji regionu w ramach tzw. całościowego rozwiązania problemu Bieszczad. Celem było zaangażowanie harcerzy w zagospodarowanie Bieszczad i ożywienie życia kulturalnego połączonego z wypoczynkiem. Miała się zakończyć w 1984, w rocznicę 40-lecia Polski Ludowej. Współtwórczynią i pierwszą Komendant Operacji była Wanda Bojarska-Pieniek. Pierwszy rok Operacji (pilotażowy) miał zweryfikować miejsca obozowania, założenia programowe i sposób kierowania akcją. Trwał w dwóch turach –w lipcu i sierpniu 1974. Podstawowym dokumentem był Harcerski Manifest Bieszczadzki. Akcja obejmowała: pomoc w przygotowaniu do nowego roku szkolnego, prowadzenie „zielonych" przedszkoli, organizowanie imprez dla dzieci, prowadzenie obozowych hotelików, polowych urzędów pocztowych, patroli straży ochrony przyrody, pracę przy: budowach, remontach dróg, uprawach leśnych i remontach szkół, sprzątanie terenu wokół obiektów wypoczynkowych, zakładów pracy. Prace dla bieszczadzkiej kolejki wąskotorowej podejmowali harcerze ze Stanicy Ministerstwa Komunikacji, harcerze ze Szczecina prowadzili punkt napraw samochodów, z Wrocławia – sprzętu gospodarstwa domowego i telewizorów. Dla uczestników Operacji organizowano warsztaty artystyczne, dziennikarskie i konkursy twórczości literackiej, wycieczki krajoznawcze, poznawanie historii regionu. Organizatorami stanic były Komendy Chorągwi ZHP i resorty prowadzące szkolnictwo zawodowe.  Utworzono Ruch Przodownictwa Pracy o tytuł Zasłużonego Bieszczadom. Ogółem w Operacji udział wzięło ponad 100 tys. uczestników, 7 tys. zostało odznaczonych odznaką „Zasłużonych Bieszczadom”. W latach 80. Operacja została przekształcona w Bieszczadzką Akcję Letnią.

Źródła: E. Fogelzang-Adler, Harcerstwo w Bieszczadach, Kraków 2018; E. Fogelzang-Adler, Polsce Ludowej na 30. urodziny: pierwsze lata harcerskiej operacji Bieszczady-40 (1974-1975) [w:] Harcerstwo w Bieszczadach: studia i materiały, red. J. Wojtycza, Kraków 2018; M. Jarosińska, Harcerze w Bieszczadach, Libra 2014; A. Kołodziej, Powstanie i rozwój Harcerstwa w Polsce, „Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa” 2010, nr 3; Obóz harcerski w ramach akcji "Bieszczady 40" w Bystrem, http://www.historia.lubliniec.zhp.pl/index.php/bystre-1977 [dostęp: 15.03.2023]; W. Pilawska, Z kroniki stanicy ZHP w Dwerniczku cz. II. Operacja "Bieszczady 40" https://wbieszczady.pl/bieszczadzkie-dzieje/z-kroniki-stanicy-zhp-w-dwerniczku-czii-operacja-bieszczady-40/DC63xfhGjd1yBjuR0irk [dostęp: 15.03.2023].