Galicyjski Zakład dla Głuchoniemych we Lwowie

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Galicyjski Zakład dla Głuchoniemych we Lwowie – pierwszy ośrodek pedagogiczny dla dzieci głuchych na terenie zaboru austriackiego. Powstał na bazie inicjatywy anonimowego filantropa ukrywającego się pod pseudonimem Franciszka Holdenheima. Przeznaczył on na ten cel 15 akcji bankowych, które posiadały wartość 16 tys. florenów. Efektem było otwarcie szkoły 4.10.1830. Znajdowała się pod kuratelą Gubernium Krajowego. Początkowo w lokalu prywatnym, od 1833 mieściła się w domu „na Rurach”. 26.09.1841 otwarto nowy gmach przy ul. Łyczakowskiej 35. Do szkoły przyjmowano dzieci w wieku 7-13 lat, katolickie, ślubne, z terenów Galicji i Bukowiny. Pierwszeństwo miały jednostki uzdolnione, sieroty, ubogie. Zamożne mogły kształcić się za opłatą. W latach 1840-1893 liczba dzieci w szkole wzrosła z 20 do 73. Nauki obejmowały: czytanie, pisanie i mowę z ruchu warg, religię i moralność, historię naturalną, technologię, rachunki, geografię państwa cesarskiego, język niemiecki, rysunek, szycie, haftowanie, robótki na drutach oraz ćwiczenia gimnastyczne. Nauczanie miało trwać 6 lat, następnie dziecko trafiało pod opiekę rzemieślnika, artysty bądź przedsiębiorcy, by nauczyło się zawodu. Szkoła pełniła także funkcję zakładu opiekuńczego. Pierwszym nauczycielem i opiekunem był Dominik Wichitil pochodzący z Czech. W latach 70. XIX w. zreformowano ośrodek według założeń tzw. szkoły freblowskiej. Działalność placówki ograniczyła I wojna światowa. Część budynku przeznaczono na szpital wojskowy. Od 1919 kierownikiem był Franciszek Szajner, a zakład przeszedł pod opiekę państwa (1920). Lwowska szkoła stała się placówką z internatem, powszechną, specjalną. Posiadała warsztat stolarski, introligatorski, szewski i krawiecki, boisko gimnastyczne, bibliotekę (420 pozycji). Szkoła poza podstawowymi przedmiotami ukierunkowana była na krzewienie uczuć patriotycznych i religijnych. Miała swoją drużynę harcerską o organizowała kolonie letnie. W latach 1919-1934 liczba uczniów wzrosła z 84 do 143. Dalszy rozwój zakładu przerwał wybuch II wojny światowej.

Źródła: A. Gordijewska, Śladami głuchoniemych lwowiaków, „Kurier Galicyjski” 2022, nr 13-14; M. Pękowska, Wprowadzenie do dziejów opieki nauczania dzieci głuchoniemych i niewidomych w Galicji  w latach 1830-1914, „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne” 1996, nr 11; M. Pękowska, Zakład dla głuchoniemych we Lwowie w latach 1914-1939, „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne” 2003, nr 14.