Główny Komitet Ratunkowy w Lublinie

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Główny Komitet Ratunkowy w Lublinie – organizacja opiekuńcza utworzona 13.11.1915 na obszarze okupowanej przez Austro-Węgry części Królestwa Polskiego – Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim (początkowo zdecydowano o utworzeniu Centralnego Komitetu Obywatelskiego, który jeszcze tego samego dnia przemianowano na Główny Komitet Ratunkowy). W ramach komitetu działały struktury gminne i miejskie, powiatowe i równorzędne im komitety miejskie Lublina, Radomia, Kielc i Piotrkowa oraz komitety ziem: Lubelski, Radomski, Kielecki, Piotrkowski. W czerwcu 1918 działało 495 komitetów gminnych i miejskich oraz 27 powiatowych. Wśród zadań GKR znalazły się m. in. zakładanie i prowadzenie instytucji filantropijno-społecznych, organizowanie pomocy żywnościowej, prowadzenie tanich i bezpłatnych kuchni, rozdawanie potrzebującym żywności i odzieży, dbałość o szkolnictwo. Początkowo podstawowym źródłem finansowania Komitetu były pochodzące z Komitetu Generalnego Pomocy dla Ofiar Wojny w Polsce środki przekazywane przez Krakowski Książęco-Biskupi Komitet Pomocy dla dotkniętych klęską wojny. Od 1917 środki na działalność GKR pochodziły z subwencji władz okupacyjnych i wpływów własnych z coroczną kwestą przeprowadzaną pod hasłem „Ratujcie Dzieci” na czele. Działania GKR i jego komitetów na rzecz dzieci koncentrowały się na zakładaniu ochron i schronisk kierowanych przede wszystkim dla podopiecznych oderwanych od rodzin i bezdomnych, opieką obejmowano także dzieci moralnie zaniedbane kierowane do tzw. ochron przechodnich. W czerwcu 1918 liczba ochron, schronisk i przytułków z całodziennym wyżywieniem utrzymywanych przez GKR wynosiła 160, poza tym prowadzono 80 tanich kuchni, jadłodajni i herbaciarni. Komitety wspomagały wiele instytucji dobroczynnych zajmujących się dożywianiem dzieci, wspierały borykające się z problemami finansowymi placówki opiekuńcze, pośredniczyły też w zapewnieniu letniego wypoczynku na wsi dzieciom, w większości robotniczym, mieszkającym w miastach.

Źródła: W. Grabski, A. Żabko-Potopowicz, Ratownictwo społeczne w czasie wojny [w:] Polska w czasie Wielkiej Wojny (1914-1918). Tom II Historia społeczna, red. M. Handelsman, Warszawa 1932; D. Płygawko, Sienkiewicz w Szwajcarii. Z dziejów akcji ratunkowej dla Polski w czasie I wojny światowej, Poznań 1986; M. Przeniosło, Działalność struktur terenowych instytucji samopomocy społecznej na terenach Królestwa Polskiego w latach 1914-1918, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” T. LXI: 2001; A. Stoksik, Główny Komitet Ratunkowy w Lublinie 1915-1918 [w:] Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku, red. M. Przeniosło, Kielce 2008.