Fundacja „Wieś Kościuszkowska”

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Fundacja „Wieś Kościuszkowska” – inicjatorem powstania fundacji był Kazimierz Jeżewski, który w 1918 zwrócił się do władz państwowych z projektem utworzenia ośrodka dla sierot powojennych. Fundacja została powołana w 1929 Ustawą o utworzeniu państwowej fundacji pod nazwą „Wieś Kościuszkowska”. Fundacją zarządzało Kuratorium, składające się z prezesa i 4 członków wyznaczanych przez Ministra Opieki Społecznej w porozumieniu z ministrami wyznań religijnych i oświecenia publicznego oraz rolnictwa i reform rolnych, jednego członka wyznaczała organizacja społeczno-opiekuńcza wskazana przez Ministra Opieki Społecznej. Do zadań Kuratorium należało: ustalanie planów i wytycznych, planów wychowawczych, uchwalanie regulaminów, zawieranie umów, inspekcja gospodarstw i zakładów Fundacji. Wioski miały być zakładane przez sejmiki wojewódzkie jako fundacje związków komunalnych, przez miasta jako fundacje miejskie, przez instytucje sieroce i kulturalno-oświatowe jako fundacje społeczne. Pod opiekę fundacji przyjmować miano dzieci w wieku 2-6 lat, w wyjątkowych przypadkach dzieci starsze. 75% miejsc znajdowało się w dyspozycji Ministerstwa Opieki Społecznej, resztą dysponowało Kuratorium Fundacji. Dzieci miały pozostawać pod opieką do czasu usamodzielnienia. Nie przyjmowano dzieci z chorobami zakaźnymi, niepełnosprawnych umysłowo i fizycznie. Wieś miała być utworzona z kilku „gniazd sierocych”. Celem jej działalności była opieka i wychowanie sierot, szczególnie po rodzicach zmarłych w obronie państwa. Była to pierwsza fundacja utworzoną na bazie majątku stanowiącego własność państwa.  Z majątku Rogoźno-Zamek (woj. pomorskie, pow. grudziądzki) zlecono wydzielenie i bezpłatne przekazanie fundacji gruntu do 470 ha (nie mniej niż 400 ha) wraz z zabudowaniami i inwentarzem. Z planowanych 10 gniazd powstały 3, a później kolejne 2 – koło Lidy i Przasnysza. W 1931 wychowywało się w nich 554 dzieci. Po wybuchu II wojny światowej Fundacja została zdelegalizowana przez władze okupacyjne.

Źródła: J. Blicharz, Fundacje. Wybrane zagadnienia, Wrocław 2016; K. Jeżewski, Wioski Kościuszkowskie. Gospodarczy i społeczno-wychowawczy program działalności Towarzystwa Wiosek Kościuszkowskich, Warszawa-Leszno 1939; E. Modzelewska, Polityka państwa wobec sektora społecznego w ujęciu historycznym, „Kwartalnik Naukowy OAP UW "e-Politikon" 2012, nr 1; B. Passini, Sto lat rodzinnych domów dziecka, „Przyjaciel Dziecka”, nr 1-6(598-603); Ustawa z 23 marca 1929 roku o utworzeniu państwowej fundacji pod nazwą „Wieś Kościuszkowska” Dz. U. 1929, nr 24, poz. 248.