Falkowski Jakub

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Falkowski Jakub – ur. 29.04.1775 w Budlewie, zm. 2.09.1848 w Warszawie; pijar, pedagog, filantrop. Od 1782 pobierał nauki w szkole pijarskiej w Drohiczynie. Absolwent Humanorum w Szczuczynie i Filozofii w Łomży. Od 1796 był nauczycielem w Szczuczynie. Święcenia kapłańskie przyjął w 1800 w Pułtusku. W latach 1803-1804 przebywał w Berlinie i m. in. w Lipsku, gdzie studiował pedagogikę głuchych. Polegała ona na nauczeniu dzieci zrozumiałej i wyraźniej mowy by „podług pewnego kształtu i wymiaru układać usta przy wymawianiu samogłosek i tych spółgłosek, do których wydania zewnętrzne części ust musza być widocznie poruszone”. Była to tzw. metoda oralizmu, która umożliwiała porozumiewanie się bez migania. W 1815 wyjechał do Wiednia, by zwiedzić tamtejszy Instytut Głuchoniemych. Doktoryzował się z przedmiotu kształcenia głuchoniemych w Krakowie 22.05.1816. Otworzył Instytut Głuchoniemych  w Warszawie 23.10.1817. Mieścił się on w lokalu w jednej z dawnych oficyn pałacu Kazimierowskiego na Krakowskim Przedmieściu. W 1820 zakład przeniesiono do domu Panien Wizytek na Krakowskim Przedmieściu. W 1822 ośrodek odwiedził i wspomógł finansowo car Aleksander I Romanow. Oprócz praktykowania metody oralizmu i sprawdzania jej skuteczności w pracy pedagogicznej Falkowski podejmował próby zorganizowania drukarni i zecerstwa z przeznaczeniem dla nauczycieli. Celem było także stworzenie wioski dla Instytutu, która miałaby dostarczać wiktuałów i uczyć rolnictwa. Plany obejmowały także założenie bractwa miłosierdzia, którego główną działalnością byłoby wspieranie głuchych. W 1823 ponownie wyjechał do Wiednia, zabierając ze sobą 4 wychowanków szkoły. 2.09.1831 przeszedł na emeryturę i zrzekł się funkcji Rektora Instytutu rzecz Wawrzyńca Wysockiego; pozostał członkiem Rady Nadzorczej. Członek Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Pierwszy proboszcz parafii św. Aleksandra w Warszawie, wykładowca Liceum Warszawskiego.

Źródła: Ksiądz Jakub Falkowski. Instytut Głuchoniemych i Ociemniałych w Warszawie, „Tygodnik Ilustrowany” 1860, nr 27; W. Nowicki, Ksiądz Jakób Falkowski założyciel Instytutu Warszawskich Głuchoniemych. Przyczynek do Dziejów Dobroczynności, Warszawa 1876; M. Ptaszyk, Liceum Warszawskie. 1804-1831, Toruń 2020.