Europejska Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia dzieci

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Europejska Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia dzieci – pierwszy dokument regulujący kwestię adopcji w wymiarze międzynarodowym. Dokument powstał w celu harmonizacji procedur istniejących w poszczególnych państwach w zakresie adopcji dzieci. Prace miały charakter pionierski, nie istniały wówczas żadne uregulowania tej kwestii w wymiarze międzynarodowym. Dążono do uznania adopcji za jeden z najważniejszych celów realizowanych w ramach polityki ochrony dzieciństwa. Prace rozpoczęto na początku lat 50. i trwały do 24.04.1967. Konwencja weszła w życie 26.04.1968 po ratyfikacji przez pierwsze trzy państwa członkowskie Rady Europy. Polska ratyfikowała dokument 24.04.1996 zastrzegając jednocześnie zastosowanie prawa polskiego w zakresie wymogu uzyskania pełnej zdolności do czynności prawnych przez przysposabiającego (dopuszczając również osoby, które nie ukończyły 21 lat). Dokument został opublikowany dopiero po trzech latach od ratyfikacji. Wskazuje się na istnienie niespójności polskich regulacji w Konwencją (m.in. fakultatywność postanowienia sądu opiekuńczego w sprawie osobistej styczności wnioskującego o przysposobienie w formie pieczy nad dzieckiem przysposabianym). Naczelną zasadą dokumentu jest dobro dziecka, określając minimalne gwarancje ochrony praw dziecka w postępowaniu adopcyjnym, umożliwiając państwom-stronom ustanowienie korzystniejszych dla dzieci regulacji. Przepisy są zróżnicowane normatywnie. Obligatoryjna jest część druga, trzecia część ma charakter względy. W tym przypadku państwa-strony są zobligowane jedynie do rozważenia możliwości wprowadzenia postanowień Konwencji do prawa krajowego. Adopcja realizowana może być jedynie w wyniku orzeczenia sądowego lub decyzji organu administracyjnego, postanowienia dotyczą osób młodszych niż lat 18 oraz nie będących w związku małżeńskim lub też niepełnoletnich. Pierwszeństwo w adopcji przysługuje związkom małżeńskim przed osobami żyjącymi samotnie.

Źródła: R. Andrzejuk, Ochrona rodziny na płaszczyźnie międzynarodowej, Warszawa 2018; K. Bagan-Kurluta, Adopcja dzieci. Rozwiązania prawne w wybranych państwach, Białystok 2009; K. Bagan-Kurluta, Przysposobienie międzynarodowe dzieci, Białystok 2009; Europejska Konwencja o przysposobieniu dzieci, sporządzona w Strasburgu dnia 24 kwietnia 1967 r., Dz. U. 1999, nr 99, poz. 1157; S. Grzybowski, Przysposobienie całkowite, „Państwo i Prawo” 1979, nr 2; J. Ignatowicz, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Warszawa 1995; E. H. Morawska, Europejska Konwencja o przysposobienia dzieci jako instrument wspólnych zasad państw członkowskich Rady Europy w sprawach przysposobienia dzieci, „Zeszyty Prawnicze” 2016, t. 16, nr 3.