Dzieci volksdeutschów

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Dzieci volksdeutschów – dzieci rodziców, którzy identyfikowali się jako mniejszość niemiecka i zostali w czasie II wojny światowej wpisani na Niemiecką Listę Narodowościową lub też starali się o taki przywilej. Kategoria volksdeutsch (DVL) obejmowała osoby pochodzenia niemieckiego (rzeczywistego lub rzekomego) i była konsekwencją polityki narodowościowej prowadzonej przez Niemców w okresie II wojny światowej. Po zakończeniu wojny sytuacja osób wpisanych na listę była bardzo trudna, co wynikało ze społecznego przekonania o dobrowolności wpisania na listę. Nieprzychylność wobec tej grupy występowała niezależnie od wieku i kategorii, w jakiej byli wpisani. W marcu 1945 dzieci volksduetschów zostały objęte edukacją na poziomie szkół powszechnych. Wstrzymano się z decyzją odnośnie szkół średnich i zawodowych. Włączenie do edukacji napotykało sprzeciw społeczny i postulaty utworzenia osobnych szkół dla dzieci pochodzenia niemieckiego. 14.08.1945 minister oświaty Czesław Wycech rozstrzygnął sprawę na poziomie rządowym wydając odpowiedni okólnik. Dzieci volksdeutschów mogły korzystać w systemu edukacji do 14 roku życia. Warunkiem było ujawnienie wpisu i przejście procedury rehabilitacyjnej. Opór społeczny wzrósł wraz początkiem nowego roku szkolnego we wrześniu 1945. Władze oświatowe (kuratoria) rozstrzygały sprawy zgodnie z okólnikiem Cz. Wycecha. Zagadnienie zostało rozwiązane w sposób zgodny z polityką władz, które dążyły do scentralizowania i ujednolicenia systemu edukacji (w tym też rodzajów placówek edukacyjnych). W celu wyeliminowania dzieci i młodzieży niemieckiej, która nie otrzymała prawa edukacji w polskich szkołach, realizowano procedurę weryfikacji ludności. Dokonywały tego lokalne działy ewidencji ludności poszukując danych dzieci i ich przynależności państwowej i narodowej.

Źródła: M. Brenk, Edukacja osób pochodzenia niemieckiego w Wielkopolsce w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Wybrane przykłady, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” 2017, t. 17; J. Marczewski, Hitlerowska polityka narodowościowa na terenie Okręgu Warty (1939–1945) [w:] Przymus germanizacyjny na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy Niemieckiej w latach 1939–1945, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 1993; L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944–1960, Łódź 2003.