Dzieci opuszczone

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Dzieci opuszczone – termin stosowany do określenia przypadku, w którym rodzice porzucali swoje dzieci, również określenie sytuacji w której dziecko nie miało nikogo kto mógłby mu zastąpić rodziców. Termin nie jest jednoznaczny. Akcentuje się w tym przypadku określoną sytuację dziecka, przyczyna nie stanowi istotnego kryterium rozróżnienia. Mogła nim być śmierć rodziców, a więc sytuacja, do której stosuje się określenie sieroctwo naturalne (sieroctwo całkowite, półsieroctwo). Mogło też wystąpić opuszczenie dziecka z innych przyczyn (dezorganizacja rodziny). W tym przypadku może chodzić również o sieroctwo społeczne, które zachodzi, gdy dziecko jest opuszczone (węższe rozumienie) lub cierpi na brak opieki rodzicielskiej i jest zaniedbywane wychowawczo (szersze rozumienie). W tym ostatnim przypadku można mówić o sieroctwie psychologicznym, emocjonalnym, duchowym, prawnym, trwałym, przejściowym, wtórnym, pozornym, bezrodzinności. Zjawisko porzucania dzieci było rozpowszechnione w II Rzeczypospolitej. Porzucenie dziecka niekiedy traktowano jako skuteczny sposób umieszczenia go w zakładzie opiekuńczym. Dziecko opuszczone, w rozumieniu „bez dostatecznej opieki rodzicielskiej, zaniedbane pod względem wychowawczym”, zgodnie z art. 3 konstytucji marcowej miało prawo do opieki i pomocy państwa. W ustawie o opiece społecznej z 1923 wymieniono kategorię dzieci opuszczonych obok sierot, półsierot, dzieci zaniedbanych czy zagrożonych przez wpływy złego otoczenia. W ustawodawstwie zmieniającym ustawę z 1923 (późniejsze przepisy o pomocy społecznej) nie występuje pojęcie dzieci opuszczonych (jest mowa m.in. o sieroctwie czy bezdomności). Zjawisko nie jest możliwe do oszacowania ilościowego. Jedyne dane dotyczą sieroctwa. Posługiwano się ustaleniami Samuela Fogelsona. Obliczył on prawdopodobieństwo występowania sieroctwa wśród dzieci w wieku 7, 12 i 17 lat. W ciągu całego dwudziestolecia międzywojennego liczba dzieci osieroconych całkowicie i częściowo wynieść mogła nawet 1,5 mln. Zjawisko miało charakter rosnący.

Źródła: J. C. Babicki, Wychowanie dziecka opuszczonego w zakładach opiekuńczo-wychowawczych, Warszawa 1929, M. Balcerek, Rozwój opieki nad dzieckiem w Polsce w latach 1918-1939, Warszawa 1978; B. Czeredrecka, Potrzeby psychologiczne sierot społecznych, Warszawa 1988; L. Dydusiak, Opieka publiczno-prawna nad dzieckiem w Polsce, Lwów 1938; Cz. Kępski, Dziecko sieroce i opieka nad nim w Polsce w okresie międzywojennym, Lublin 1991; I. Szczepaniak-Wiecha, System opieki nad dzieckiem opuszczonym w Polsce (1900–1939) – wybrane aspekty [w:] Z zagadnień historii pracy socjalnej w Polsce i w świecie, red. A. Małek, S. Krystyna, I. Szczepaniak-Wiecha, Kraków 2006; J. Wojtyniak, H. Radlińska, Sieroctwo. Zasięg i wyrównanie, Wrocław 1946.