Dzieci żebrzące i włóczące się

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Dzieci żebrzące i włóczące się – kategoria dzieci pozbawionych opieki bądź zaniedbanych, trudniących się żebractwem lub wałęsających się. Dzieci takie nazywano nierzadko dziećmi ulicy. Przyczyny zjawiska były wielorakie – społeczne, materialne, moralne. Dzieci włóczące się, żebrzące charakteryzowano jako niebędące związane z rodziną, instytucjami państwowymi, społecznymi czy religijnymi. Zjawisko włóczęgostwa i żebractwa wśród dzieci charakterystyczne było dla dużych miast przemysłowych. Niekiedy dzieci były zmuszane do żebractwa bądź do popełniania drobniejszych przestępstw (zwłaszcza kradzieży) przez własnych rodziców. Podaje się, że w okresie dwudziestolecia międzywojennego w każdym mieście wojewódzkim było około od 1 do 2 tys. dzieci ulicy. W okresie tym przystąpiono do bardziej aktywnej działalności na rzecz ograniczania zjawiska. Istotne znaczenie miało wprowadzenie obowiązku szkolnego. 14.10.1927 wydano rozporządzenie o zwalczaniu żebractwa i włóczęgostwa, w którym za żebraka uznano każdego kto „zawodowo zajmuje się wypraszaniem dla siebie w jakikolwiek sposób jałmużny”. Instytucjonalną pomoc realizowano poprzez domy pracy dobrowolnej, przytułki oraz domy pracy przymusowej, gdzie umieszczano osoby zakwalifikowane do żebrzących się. We współczesnym prawodawstwie polskim skłanianie do żebractwa osoby małoletniej uznawane jest za wykroczenie i podlega karze aresztu, ograniczenia wolności lub grzywnie. Należy też zauważyć, że według Protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi (uzupełniającego Konwencję ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej) żebractwo jest uznawane za jedną z form handlu ludźmi.

Źródła: M. Balcerek, Rozwój opieki nad dzieckiem w Polsce w latach 1918-1939, Warszawa 1978; M. Gałaś, Dzieci ulicy. Wielość spojrzeń – wielość problemów [w:] Człowiek – kultura – edukacja. Publikacja dedykowana Profesorowi Janowi Żebrowskiemu, red. J. Papież, Gdańsk 2006; Z. Grzegorzewski, Żebractwo i włóczęgostwo, „Praca i Opieka Społeczna” 1927, nr 4; J. Kuchta, Dziecko włóczęga. Z cyklu: Dzieci trudne do wychowania, Lwów 1936; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 października 1927 r. o zwalczaniu żebractwa i włóczęgostwa, Dz. U. 1927, nr 92, poz. 823; Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. 1997, nr 88, poz. 553.