Działalność opiekuńcza zakonów żeńskich

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Działalność opiekuńcza zakonów żeńskich – najstarszy zakonem żeńskim na ziemiach polskich były benedyktynki. Pierwszy klasztor powstał w 1216. Zakonnice prowadziły m. in. działalność edukacyjną i wychowawczą wśród dziewcząt oddanych im pod opiekę. Podobną działalność prowadziły bernardynki, które pojawiły się ok. 1454 w Krakowie. Siostry zakonne w znacznie większym stopniu niż zakony męskie rozwijały działalność opiekuńczą. W XIX wieku do głównych form aktywności dobroczynnej należała praca nauczycielska i wychowawcza. Zakony prowadziły szkoły normalne dla dziewcząt, szkoły powszechne oraz zajmowały się opieką nad sierotami w ochronkach towarzystw dobroczynnych i internatach. Zakonnice ponadto podejmowały się kształcenia nauczycielek, w tym celu prowadziły 2-letnie kursy pedagogiczne. Znane z prowadzenia placówek edukacyjnych były Prezentki, a także Misjonarki, Dominikanki, Marianki, Urszulanki, Michalitki i siostry „Wspólnej Pracy”. Od 1813 siostry Mariawitki otwierały przy każdym domu zakonnym bezpłatną szkołę dla młodzieży żeńskiej. Do 1820 siostry wychowały 465 ubogich dziewcząt. Podejmowały także opiekę nad neofitkami, prowadziły przytułek dla sierot i szkołę elementarną. Jednym z najważniejszych zgromadzeń na polu opieki nad dziećmi były powstałe w 1850 Służebniczki Niepokalanego Poczęcia N.M.P., które były pionierkami opieki społecznej na terenach wiejskich. Działały głównie na terenie Galicji Zachodniej i w Królestwie Polskim.  21.11.1855 w Warszawie poświęcono Instytut dla opuszczonych dzieci i bezdomnych staruszek, co uznaje się za początek istnienia Zgromadzenia Felicjanek. W 1886 utworzono zakon Honoratek, które opiekowały się robotnicami i prowadziły świetlice. Opieką nad upadłymi dziewczętami zajmowały się zgromadzenia Sióstr Bożej Opatrzności, Dobrego Pasterza od Opatrzności, Niepokalanki i Pasterzanki. Ochronkami opiekowały się siostry Obliczanki, Serafitki, Marianki i Józefitki. Szczególne zasługi w tym przedmiocie miało Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo.

Źródła: J. Bar, Polskie zakony, „Prawo Kanoniczne” 1961, nr 4; Roczniki obydwóch zgromadzeń św. Wincentego a Paulo, Kraków 1937; M. Surdacki, Działalność charytatywna zakonów żeńskich w Polsce do końca XVIII wieku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 2015, nr 103; B. Wink, Posługa charytatywna żeńskich zgromadzeń zakonnych w Polsce w latach 1989-2015. Studium teologicznopastoralne, Lublin 2018.