Domy pracy

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Domy pracy – placówki opiekuńczo-wychowawcze, resocjalizacyjne o charakterze zamkniętym. Domy pracy były znaną formą zwalczania, względnie karania włóczęgostwa i żebractwa, sprawców drobniejszych przestępstw, osób parających się prostytucją, a także pozostających bez zajęcia. Były to instytucje o charakterze przymusowym. Oprócz nich działały tzw. domy pracy dobrowolnej, zwane też domami zarobkowymi. Przeznaczone były zarówno dla dorosłych jak i dla młodzieży. Funkcjonowały z inicjatywy społecznej. W pierwszych latach II Rzeczypospolitej istniały m.in. w Krakowie, Łomży, Łodzi, Lublinie i Warszawie. Szeroką działalność prowadził dom w Warszawie, działały tam warsztaty rzemieślnicze. Domy pracy dobrowolnej skierowane głównie dla młodzieży działały we Lwowie, Płocku, Włocławku, Wilnie. Rozbudowana sieć istniała na ziemiach byłego zaboru pruskiego. Wspierane były finansowo przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej. W konsekwencji ustawodawstwa o zwalczaniu włóczęgostwa i żebractwa (1927) oraz rozporządzenia MPiOS z 25.05.1929 o organizacji domów pracy dobrowolnej i przymusowej rozpoczęto budowę systemu instytucji, wśród których znalazły się domy pracy przymusowej (dla osób umieszczanych decyzją sądu) oraz domy pracy dobrowolnej (dla osób zgłaszających się na własną prośbę). Instytucja domu przymusowego miała w dużej części charakter resocjalizacyjny, szczególnie istotny w przypadku młodzieży. Domy pracy dobrowolnej pełniły w stosunku do młodzieży również funkcje opiekuńczą i wychowawczą. Z początkiem 1932 wojewoda wołyński utworzył w Zimnem tzw. Wojewódzki Dom Pracy Dobrowolnej z Przytułkiem. Po 1934 zarzucono rozbudowę systemu domów pracy i przytułków w oparciu o rozporządzenie z 1927. Istniejące domy pracy i domy zarobkowe utrzymywane były z funduszy władz lokalnych ze środków przeznaczonych na walkę z włóczęgostwem i żebractwem względnie środków społecznych. Statystycznie uchwytne są jedynie domy pracy z zasady przeznaczone dla dorosłych, w których w 1935 znajdowało się 951, a w 1937 641 pensjonariuszy. Wśród nich znajdowała się młodzież, która ukończyła 17 rok życia.

Źródła: K. Chylak, Polityka zwalczania żebractwa i włóczęgostwa w II Rzeczypospolitej [w:] Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, red. P. Grata, t. IV, Rzeszów 2016; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania-instytucje-działania, Rzeszów 2013; J. Rafacz, Dom pracy przymusowej u schyłku istnienia Rzeczypospolitej, „Przegląd Historyczny” 1932-1933, t. 30, nr 1; Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości i Ministrem Spraw Wewnętrznych o organizacji przytułków, domów pracy dobrowolnej i przymusowej, Dz. U. 1929, nr 41, poz. 350; Uchwały Pierwszego Ogólnopolskiego Zjazdu Przeciwżebraczego, „Opiekun Społeczny” 1937, nr 2.