Domy podrzutków

Z Słownik historyczny "Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX-XXI wieku"

Domy podrzutków – instytucja umożliwiająca matkom, które z różnych przyczyn nie mogły zajmować się noworodkiem, bezpieczne pozostawienie dziecka. Domy powstały na ziemiach polskich w XVIII wieku. W Galicji istniały w Krakowie w szpitalu św. Łazarza oraz we Lwowie. Krakowski ośrodek był prowadzony przez siostry miłosierdzia. Głównym celem działalności było ocalenie życia dzieciom niechcianym, zmniejszenie ilości dzieciobójstw, sprzedaży niemowląt. Działalność była finansowana z funduszy krajowych. Domy nie miały możliwości zastąpić dzieciom rodziny. W 1818 w Krakowie zainstalowano koło, które ułatwiało oddawanie dzieci. W 1819 zastosowano Księgę podrzutków, gdzie dokonano rejestru dzieci przyjmowanych w placówce. W obu zakładach obowiązywał regulamin. Do domów były przyjmowane kobiety w ósmym miesiącu ciąży, po dostarczeniu świadectwa ubóstwa. Każda matka mogła przebywać do 4 tygodni od chwili narodzin dziecka. Kobietom kalekim, niezdolnym do pracy wychodzącym ze szpitala wcześniej, dyrekcja wypłacała zapomogę. W krakowskiej placówce dzieci po ukończeniu 7 roku życia obowiązkowo rozpoczynały naukę w przyzakładowej szkole. Chłopców uczył nauczyciel finansowany z kasy szpitalnej. Dziewczynki kształciły się pod nadzorem Mistrzyni z Zgromadzenia ss. Miłosierdzia. Od 1818 dzieci kończące 9 rok życia rozpoczynały naukę rzemiosła. W 1868 w krakowskim domu przebywało 2665 podopiecznych. W 1871 we lwowskim zakładzie przebywało 2241 dzieci. W 1868 placówki przeszły pod zarząd krajowy. Była to nienowoczesna forma opieki. Wskazywano na negatywny stan fizyczny i moralny podopiecznych dzieci (powierzone opiece mamkom), wysoką śmiertelność niemowląt. W 1871 podpisano ustawę o likwidacji domów podrzutków. Ostatecznie zlikwidowano 10.05.1873. W 1907 podjęto nieskuteczną próbę reaktywacji zakładów.


Źródła: P. Franaszek, O początkach szpitalnictwa krakowskiego i historii krakowskiego zespołu szpitalnego w dzielnicy Wesoła [w:] Kliniki i zakłady teoretyczne: Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w krakowskiej dzielnicy Wesoła: gmachy i ludzie, red. P. Franaszek, Kraków 2016; A. Haratyk, Udział społeczeństwa galicyjskiego w opiece nad dziećmi ubogimi i osieroconymi (1867-1914), Kraków 2007; K. Irzyk, Szpital św. Łazarza w Krakowie jako dom podrzutków (1788-1873), „Studenckie Zeszyty Historyczne Koła Naukowego Historyków Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2008, z. 14.